Titulatuur in Nederland (algemeen)
Inleiding
Vorstelijke titulatuur
Adellijke titulatuur
Ambtelijke titulatuur
Militaire titulatuur
Academische titulatuur
Kerkelijke titulatuur
Burgerlijke titulatuur
1. Inleiding Top
Titulatuur is de wijze van aanschrijven (adressering en aanhef; in bepaalde gevallen ook de wijze van aanspreken) van personen waarop zij op grond van hun titel, predikaat, rang, maatschappelijke positie en dergelijke aanspraak kunnen maken. Een titel is de benaming waarop iemand op grond van zijn (adellijke) afkomst, opleiding of benoeming recht heeft. Niet alle adellijke 'titels' zijn titels in de strikte zin van het woord: jonkheer en jonkvrouw(e) zijn predikaten waarop niet-getitelde adellijke personen recht hebben.
Titulatuur en titels in Nederland: voorrangsregels
Hoewel titulatuur in het taalgebruik en de woordenboeken wel gelijk wordt gesteld aan (het geheel van) titels, maken wij hier een onderscheid tussen beide begrippen zoals dat ook in de Titulatuurgids wordt gedaan. Een titel geeft in alle gevallen recht op titulatuur, maar ook mensen zonder titel kunnen in veel gevallen op titulatuur aanspraak maken. Enkele voorbeelden: de (vorstelijke) titel prins correspondeert met de titulatuur (koninklijke) hoogheid, de (academische) graad doctor correspondeert met de titulatuur weledelzeergeleerde heer/vrouwe, het (universitaire) ambt hoogleraar correspondeert met de titulatuur hooggeleerde heer/vrouwe, de (ambtelijke) functie staatssecretaris correspondeert met de titulatuur excellentie, het (adellijke) predikaat jonkheer correspondeert met de titulatuur hoogwelgeboren heer, de (militaire) rang kolonel correspondeert met de titulatuur hoogedelgestrenge heer/vrouwe enzovoort.
Titulatuur wordt in de meeste gevallen alleen gebruikt in aanhef en adressering van brieven. Uitzonderingen hierop zijn de titulatuurformules als majesteit, (koninklijke) hoogheid, excellentie (uiteraard met weglating van zijne en hare) en edelachtbare, die ook wel als aanspreekvormen worden gebruikt.
Er bestaat in Nederland geen eenstemmigheid over de vraag of, en zo ja, in welke situaties, titulatuur moet worden gebruikt. Enerzijds is de officiële titulatuur de laatste decennia steeds meer in onbruik geraakt, anderzijds is er ook weer een hernieuwde belangstelling voor de correcte vormen gesignaleerd. Sommigen adviseren titulatuur achterwege te laten, behalve indien men aanleiding heeft zich schriftelijk tot een lid van het Koninklijk Huis te wenden (Taalbaak) of in het (uitzonderings)geval dat de geadresseerde veel waarde aan titulatuur hecht.
Zo ver willen wij niet gaan. We zouden niet willen aanraden het gebruik van titulatuur in alle situaties in ere te herstellen, maar er zijn naar onze overtuiging toch meer gevallen dan de genoemde waarin het op zijn plaats kan zijn. In privécorrespondentie en zakelijke correspondentie is titulatuur inderdaad vrijwel geheel in onbruik geraakt, afgeschaft of sterk vereenvoudigd. Ook in academische kringen worden doorgaans alleen de academische titels, maar niet meer de bijbehorende titulatuur gebruikt. Binnen hiërarchische organisaties als het ambtenarenapparaat, de rechterlijke macht, de krijgsmacht en de rooms-katholieke geestelijkheid wordt titulatuur echter nog steeds gebezigd. Het zou niet verstandig zijn het gebruik van titulatuur binnen deze organisaties te ontraden. Binnen deze organisaties zal men zelf moeten beslissen of het gebruik van titulatuur nog steeds zinvol is. Ook wanneer men zich als buitenstaander richt tot een vertegenwoordiger van een van deze instituties, kan het raadzaam zijn de passende titulatuur te bezigen.
Nederland kent van oudsher een tamelijk uitgewerkte en ingewikkelde titulatuur. Hieronder komen de verschillende soorten titulatuur achtereenvolgens aan de orde. We hebben ons daarbij laten leiden door de traditionele rangorde: de 'hoogste' titulatuurvormen komen het eerst aan bod. Dit heeft wel als consequentie dat de meest frequent gebruikte titulatuurformules volgen op de vorstelijke en adellijke titulatuur, die de meeste mensen zelden of nooit nodig zullen hebben. Om het gecompliceerde systeem zo overzichtelijk mogelijk te presenteren hebben we overigens voor fijnere onderscheidingen gekozen dan in de Titulatuurgids, waaraan de meeste gegevens ontleend zijn. Tenzij anders is aangegeven, volgt op de titulatuur steeds heer of mevrouw (vrouwe). Bij de rooms-katholieke en joodse geestelijkheid en de adellijke titel ridder is natuurlijk alleen heer mogelijk.
2. Vorstelijke titulatuur Top
Het staatshoofd en de overige leden van de koninklijke familie die een vorstelijke titel (prins(es)) voeren, hebben een vorstelijke titulatuur. Niet alle leden van de koninklijke familie met een vorstelijke titel behoren tot het Koninklijk Huis; anderzijds hebben niet alle leden van het Koninklijk Huis een vorstelijke titel. Het aantal titulatuurformules is beperkt; naast majesteit wordt alleen (koninklijke) hoogheid gebruikt:
| Koning(in) | zijne/hare majesteit |
| Prins van Oranje | zijne koninklijke hoogheid |
| Prins(es) der Nederlanden | zijne/hare koninklijke hoogheid |
| Prins(es) de Bourbon de Parme | zijne/hare koninklijke hoogheid |
| Prins(es) van Oranje-Nassau | zijne/hare hoogheid |
3. Adellijke titulatuur Top
Het enige in de wet vastgelegde voorrecht van de Nederlandse adel is het voeren van een adellijk distinctief: een adellijke titel of een predikaat. Het Nederlandse adelsrecht kent de volgende adellijke titels, in hiërarchische volgorde: prins, hertog, markies, graaf, burggraaf, baron en ridder. De titel prins wordt alleen gevoerd door leden van de koninklijke familie (Oranje, Nederlanden, Oranje-Nassau en sinds kort ook de Bourbon de Parme). De Nederlandse titel hertog wordt in het geheel niet gevoerd en de titel markies door slechts één familie, die bovendien tot de Britse adel behoort. De titel burggraaf wordt alleen gevoerd door Belgische families of door Belgische takken van Nederlandse geslachten. De exclusief mannelijke titel ridder komt bij acht geslachten voor.
Afgezien van de genoemde uitzonderingen betekent het een en ander dat er in Nederland slechts drie adellijke titels worden gevoerd: graaf, baron en ridder. Het merendeel van de Nederlandse adel heeft geen titel. Alle leden van de adel die geen titel bezitten, hebben recht op het predikaat jonkheer of het vrouwelijke equivalent jonkvrouw. In de titulatuur wordt alleen onderscheid gemaakt tussen hooggeboren (graaf) en hoogwelgeboren (baron, ridder, jonkheer), wat de adellijke titulatuur al net zo overzichtelijk maakt als de vorstelijke titulatuur:
| graaf/gravin | hooggeboren |
| baron/barones | hoogwelgeboren |
| ridder | hoogwelgeboren |
| jonkheer/jonkvrouw | hoogwelgeboren |
4. Ambtelijke titulatuur Top
De ambtelijke titulatuur is zonder meer de ingewikkeldste en meest diverse categorie. Het gaat dan ook om veel verschillende functies bij heel verschillende instituties bij het binnenlands bestuur, de diplomatieke dienst, de rechterlijke macht, het onderwijs enzovoort. De militaire en de kerkelijke titulatuur behoren strikt genomen tot de ambtelijke titulatuur, maar zullen ten behoeve van het overzicht afzonderlijk worden behandeld. In het volgende schema is geprobeerd enige orde in de verscheidenheid aan te brengen:
| minister | zijne/hare excellentie |
| staatssecretaris | zijne/hare excellentie |
| ambassadeur | zijne/hare excellentie |
| gouverneur van overzeese rijksdelen | zijne/hare excellentie |
| lid van Hoge Raad der Nederlanden | edelhoogachtbare |
| griffier (bij de Hoge Raad) | edelhoogachtbare |
| procureur-generaal (bij de Hoge Raad der Nederlanden) | edelhoogachtbare |
| procureur-generaal (lid van het College van procureurs-generaal) | edelgrootachtbare |
| lid van gerechtshof | edelgrootachtbare |
| curator (universiteit) | edelgrootachtbare |
| advocaat-generaal | edelgrootachtbare |
| griffier (bij een gerechtshof) | edelgrootachtbare |
| commissaris der (of van de) Koningin/gouverneur | hoogedelgestrenge |
| lid van Raad van State | hoogedelgestrenge |
| lid van Raad voor de Rechtspraak | hoogedelgestrenge |
| lid van Algemene Rekenkamer | hoogedelgestrenge |
| kamerlid (lid van Eerste of Tweede Kamer der Staten-Generaal) | hoogedelgestrenge |
| lid van Gedeputeerde Staten | hoogedelgestrenge |
| burgemeester (grote stad) | hoogedelgestrenge |
| ambtenaar in schaal 14 en hoger (hoofdambtenaar van referendaris t/m secretaris-generaal) | hoogedelgestrenge |
| hoofdinspecteur der directe belastingen | hoogedelgestrenge |
| inspecteur-generaal van politie | hoogedelgestrenge |
| commissaris van politie (grote stad) | hoogedelgestrenge |
| inspecteur van het hoger onderwijs | hoogedelgestrenge |
| oud-minister | hoogedelgestrenge |
| consul-generaal | hoogedelgestrenge |
| gezant | hoogedelgestrenge |
| directeur-generaal | hoogedelgestrenge |
| directeur | hoogedelgestrenge |
| hoogleraar | hooggeleerde |
| rechter | edelachtbare |
| rechter-commissaris | edelachtbare |
| kantonrechter | edelachtbare |
| griffier (bij een rechtbank) | edelachtbare |
| officier van justitie | edelachtbare |
| substituut-officier van justitie | edelachtbare |
| college van burgemeester en wethouders | edelachtbare |
| wethouder | edelachtbare |
| gemeenteraadslid | edelachtbare |
| consul | weledelgestrenge |
| vice-consul | weledelgestrenge |
| griffier (Centrale Raad van Beroep en ambtenarengerecht) | weledelgestrenge |
| inspecteur van belastingen | weledelgestrenge |
| inspecteur van het middelbaar onderwijs | weledelgestrenge |
| lid van Provinciale Staten | weledelgestrenge |
| burgemeester (kleine gemeente) | weledelgestrenge |
| inspecteur van politie | weledelgestrenge |
| commissaris van politie (kleine gemeente) | weledelgestrenge |
| officier van politie | weledelgestrenge |
| attaché | weledelgestrenge |
| ambtenaar in schaal 10 t/m 13 | weledelgestrenge |
| curator (gymnasium) | weledelgestrenge |
| rector (middelbare school) | weledelgestrenge |
| schoolopziener | weledelgestrenge |
| notaris | weledelgestrenge |
| kandidaat-notaris | weledelgestrenge |
5.Militaire titulatuur Top
Militaire titulatuur heeft alleen betrekking op officieren en militairen onder de rang van officier die ridder MWO (Militaire Willemsorde) zijn. Er zijn maar drie formules in gebruik; afgezien van de titulatuur excellentie, die is gereserveerd voor vlag- en opperofficieren boven de rang van schout-bij-nacht en generaal-majoor, is de keuze zelfs beperkt tussen hoogedelgestreng en weledelgestreng. Met de laatste titulatuur worden subalterne officieren aangeschreven; hoogedelgestreng zijn hoofdofficieren en vlag- en opperofficieren tot de rang van vice-admiraal en luitenant-generaal. Weliswaar is er een vrij groot aantal officiersrangen, maar de militaire titulatuur is weer heel overzichtelijk:
| luitenant-admiraal (LADM) | zijne excellentie |
| generaal (gen) | zijne excellentie |
| vice-admiraal (VADM) | zijne excellentie |
| luitenant-generaal (lgen) | zijne excellentie |
| schout-bij-nacht (SBN) | hoogedelgestrenge |
| generaal-majoor (genm) | hoogedelgestrenge |
| Commandeur | hoogedelgestrenge |
| brigadegeneraal (bgen) | hoogedelgestrenge |
| Commodore | hoogedelgestrenge |
| kapitein ter zee (KTZ) | hoogedelgestrenge |
| kolonel (kol) | hoogedelgestrenge |
| kapitein-luitenant ter zee (KLTZ) | hoogedelgestrenge |
| luitenant-kolonel (overste) (lkol) | hoogedelgestrenge |
| luitenant ter zee der eerste klasse (LTZ1) | hoogedelgestrenge |
| majoor (maj) | hoogedelgestrenge |
| luitenant ter zee der tweede klasse (oudste categorie) (LTZ2OC) | weledelgestrenge |
| kapitein (kap), ritmeester (ritm) | weledelgestrenge |
| luitenant ter zee der tweede klasse (LTZ2) | weledelgestrenge |
| eerste luitenant (elnt) | weledelgestrenge |
| luitenant ter zee der derde klasse (LTZ3) | weledelgestrenge |
| tweede luitenant (tlnt) | weledelgestrenge |
| militair beneden de rang van officier, ridder MWO | weledelgestrenge |
6. Academische titulatuur Top
De academische titulatuur is niet erg uitgebreid, aangezien het aantal academische titels (of graden) beperkt is tot vier. Professor is geen titel, maar de functieaanduiding en aanspreekvorm die hoort bij het ambt van hoogleraar (zie hierboven onder ambtelijke titulatuur). De (niet-beschermde) buitenlandse titel Master of Business Administration is gelijkgesteld aan doctorandus (de afkorting MBA staat achter de naam). Wie een ingenieursdiploma heeft behaald aan een instelling voor hoger beroepsonderwijs (tegenwoordig hbo, vroeger hts of hogere landbouwschool) mag de titel ing. voeren; de aanspreekvorm is de heer of mevrouw.
| doctor (dr.) | weledelzeergeleerde |
| meester (in de rechten) (mr.) | weledelgestrenge |
| ingenieur (ir.) | weledelgestrenge |
| doctorandus (drs.) | weledelgeleerde |
7. Kerkelijke titulatuur Top
Van de verschillende kerkgenootschappen in Nederland is de rooms-katholieke Kerk zonder enige twijfel de meest hiërarchisch georganiseerde. Het hoeft dan ook niet te verbazen dat de titulatuur binnen de r.-k. Kerk uitgebreider is dan bijvoorbeeld binnen de verschillende protestantse kerkgenootschappen, hetgeen moge blijken uit de volgende overzichten:
rooms-katholieke titulatuur:
| paus | zijne heiligheid |
| kardinaal | zijne eminentie |
| aartsbisschop | zijne hoogwaardige excellentie |
| bisschop | zijne hoogwaardige excellentie monseigneur |
| nuntius | zijne hoogwaardige excellentie monseigneur |
| pronuntius | zijne hoogwaardige excellentie monseigneur |
| monseigneur | hoogwaardige heer monseigneur |
| protonotarius | hoogwaardige heer monseigneur |
| ereprelaat | hoogwaardige heer monseigneur |
| kapelaan van zijne heiligheid | hoogwaardige heer monseigneur |
| vicaris-generaal | hoogwaardige heer monseigneur |
| vicaris-generaal (regulier) | hoogwaardige pater |
| bisschoppelijk vicaris | hoogeerwaarde |
| deken | hoogeerwaarde |
| abt | hoogeerwaarde |
| prior | hoogeerwaarde |
| provinciaal | hoogeerwaarde |
| kanunnik | hoogeerwaarde |
| plebaan | hoogeerwaarde |
| officiaal | hoogeerwaarde |
| president (groot-seminarie) | hoogeerwaarde |
| professor (groot-seminarie) | zeereerwaarde hooggeleerde |
| professor (klein-seminarie) | zeereerwaarde (zeergeleerde) |
| pastoor/rector | zeereerwaarde |
| rector (seminarie) | zeereerwaarde |
| overste van een klooster | zeereerwaarde |
| moeder-overste | zeereerwaarde moeder |
| kapelaan | weleerwaarde |
| diaken | weleerwaarde |
| pater | weleerwaarde pater |
| broeder (frater) | eerwaarde broeder (frater) |
| religieuze | eerwaarde zuster |
protestantse titulatuur:
| lid van synode | hoogeerwaarde |
| predikant (doctor) | weleerwaarde zeergeleerde |
| predikant (doctorandus) | weleerwaarde |
titulatuur joodse gemeente:
| opperrabbijn | weleerwaarde zeergeleerde |
| rabbinale assessor, rabbijn | weleerwaarde |
8. Burgerlijke titulatuur Top
Wie geen aanspraak kan maken op een van de hierboven behandelde soorten titulatuur, heeft recht op zogenoemde 'burgerlijke titulatuur'. Deze bestaat enerzijds uit het ontbreken van titulatuur (de heer, mevrouw en mejuffrouw) en anderzijds uit de formules weledelgeboren en weledele. Deze formules zijn geheel in onbruik geraakt en het gebruik ervan is dan ook beslist af te raden. Aangezien de aanspreekvorm (me)juffrouw evenzeer in onbruik is geraakt en in verreweg de meeste gevallen niet meer op prijs wordt gesteld, blijven wat de burgerlijke titulatuur betreft de aanduidingen de heer en mevrouw (zonder meer) over.
Titulatuur alfabetisch gerangschikt
| aartsbisschop | zijne hoogwaardige excellentie |
| abdis | eerwaarde zuster |
| abt | hoogeerwaarde |
| admiraal | zijne excellentie |
| advocaat | weledelgestrenge |
| advocaat-generaal | edelgrootachtbare |
| ambassadeur | zijne excellentie |
| ambtenaar in schaal 10 t/m 13 | weledelgestrenge |
| ambtenaar in schaal 14 en hoger (hoofdambtenaar van referendaris t/m secretaris-generaal) | hoogedelgestrenge |
| apotheker | zie: arts |
| arts (doctorandus) | weledelgeleerde |
| arts (doctor) | weledelzeergeleerde |
| attaché | weledelgestrenge |
| baron(es) | hoogwelgeboren |
| bisschop | zijne hoogwaardige excellentie |
| broeder (frater) | eerwaarde broeder (frater) |
| burgemeester (grote stad) | hoogedelgestrenge |
| burgemeester (kleine gemeente) | weledelgestrenge |
| burgemeester en wethouders | edelachtbare |
| commandeur | hoogedelgestrenge |
| commissaris van de Koningin | zijne/hare excellentie |
| commissaris van politie (grote stad) | hoogedelgestrenge |
| commissaris van politie (kleine gemeente) | weledelgestrenge |
| consul | weledelgestrenge |
| consul-generaal | hoogedelgestrenge |
| curator (gymnasium) | weledelgestrenge |
| curator (universiteit) | edelgrootachtbare |
| deken | hoogeerwaarde |
| directeur (ministerie en belastingen) | hoogedelgestrenge |
| directeur-generaal (ministerie en belastingen) | hoogedelgestrenge |
| doctor | weledelzeergeleerde |
| doctorandus | weledelgeleerde |
| eerste luitenant | weledelgestrenge |
| gemeenteraadslid | edelachtbare |
| generaal ('vier sterren') | zijne/hare excellentie |
| generaal-majoor | hoogedelgestrenge |
| gezant | hoogedelgestrenge |
| gouverneur van overzeese rijksdelen | zijne/hare excellentie |
| graaf/gravin | hooggeboren |
| griffier (bij de Hoge Raad) | edelhoogachtbare |
| griffier (bij een gerechtshof) | edelgrootachtbare |
| griffier (bij een rechtbank) | edelachtbare |
| griffier van de Centrale Raad van Beroep en ambtenarengerecht | weledelgestrenge |
| grootofficier van het Koninklijk Huis | zijne/hare excellentie |
| hoofdinspecteur der directe belastingen | hoogedelgestrenge |
| hoofdofficier (KM, KL, KLu en KMar) | hoogedelgestrenge |
| hoogleraar | hooggeleerde |
| ingenieur (ir.) | weledelgestrenge |
| inspecteur (politie, belastingen, middelbaar onderwijs) | weledelgestrenge |
| inspecteur van het hoger onderwijs | hoogedelgestrenge |
| inspecteur-generaal van politie | hoogedelgestrenge |
| jonkheer/jonkvrouw | hoogwelgeboren |
| kamerlid (lid van Eerste of Tweede Kamer der Staten-Generaal) | hoogedelgestrenge |
| kandidaat-notaris | weledelgestrenge |
| kantonrechter | edelachtbare |
| kanunnik | hoogeerwaarde |
| kapelaan | weleerwaarde |
| kapitein (KL, KLu en KMar) | weledelgestrenge |
| kapitein ter zee | hoogedelgestrenge |
| kapitein-luitenant ter zee | hoogedelgestrenge |
| kardinaal | zijne eminentie |
| kolonel | hoogedelgestrenge |
| koning(in) | zijne/hare majesteit |
| kroonprins(es) | zijne/hare koninklijke hoogheid |
| lid van Hoge Raad der Nederlanden | edelhoogachtbare |
| luitenant ter zee der eerste klasse | hoogedelgestrenge |
| luitenant ter zee der tweede klasse | weledelgestrenge |
| luitenant ter zee der derde klasse | weledelgestrenge |
| luitenant-admiraal | zijne/hare excellentie |
| luitenant-generaal | zijne/hare excellentie |
| luitenant-kolonel | hoogedelgestrenge |
| majoor | hoogedelgestrenge |
| master of business administration | weledelgeleerde + MBA (achter de naam) |
| meester in de rechten | weledelgestrenge |
| minister | zijne/hare excellentie |
| monseigneur | hoogwaardige |
| notaris | weledelgestrenge |
| officier van justitie | edelachtbare |
| officier van politie | weledelgestrenge |
| opperrabbijn | weleerwaarde zeergeleerde |
| oud-minister | hoogedelgestrenge |
| pastoor | zeereerwaarde |
| pater | weleerwaarde pater |
| predikant (doctorandus) | weleerwaarde |
| predikant (doctor) | weleerwaarde zeergeleerde |
| prins(es) | zijne/hare (koninklijke) hoogheid |
| procureur-generaal | edelgrootachtbare |
| professor | hooggeleerde |
| rabbijn | weleerwaarde |
| rechter | edelachtbare |
| rechter-commissaris | edelachtbare |
| rector (seminarie) | zeereerwaarde |
| rector (middelbare school) | weledelgestrenge |
| referendaris | hoogedelgestrenge |
| registeraccountant | RA (achter de naam) |
| religieuze | eerwaarde zuster |
| ridder | hoogwelgeboren |
| ritmeester (cavalerie; gelijk aan kapitein) | weledelgestrenge |
| schoolopziener | weledelgestrenge |
| secretaris-generaal | hoogedelgestrenge |
| staatssecretaris | zijne/hare excellentie |
| substituut-officier van justitie | edelachtbare |
| synode (lid van -) | hoogeerwaarde |
| tandarts | zie: arts |
| tweede luitenant | weledelgestrenge |
| vice-admiraal | zijne/hare excellentie |
| vice-consul | weledelgestrenge |
| wethouder | edelachtbare |
| zuster (religieuze) | eerwaarde zuster |
Titulatuur alfabetisch gerangschikt naar formules
| edelachtbare | college van burgemeester en wethouders, gemeenteraadslid, griffier (bij een rechtbank), kantonrechter, (substituut-)officier van justitie, rechter, rechter-commissaris, wethouder |
| edelgrootachtbare | advocaat-generaal, curator (universiteit), griffier (bij een gerechtshof), lid van gerechtshof, procureur-generaal (lid van het College van procureurs-generaal) |
| edelhoogachtbare | griffier (bij de Hoge Raad der Nederlanden), lid van Hoge Raad der Nederlanden, procureur-generaal (bij de Hoge Raad der Nederlanden) |
| eerwaarde | broeder (frater), zuster (religieuze) |
| eminentie (zijne -) | kardinaal |
| excellentie (zijne/hare -) | admiraal, ambassadeur, generaal (vier sterren), gouverneur, grootofficier van het Koninklijk Huis, luitenant-admiraal, luitenant-generaal, minister, staatssecretaris, vice-admiraal |
| hoogedelgestrenge | lid van Algemene Rekenkamer, ambtenaar in schaal 14 en hoger (hoofdambtenaar van referendaris t/m secretaris-generaal), burgemeester (grote stad), commandeur, commissaris van de Koningin, commissaris van politie (grote stad), consul-generaal, directeur(-generaal) (ministerie, belastingen), lid van Gedeputeerde Staten, generaal-majoor, gezant, hoofdinspecteur der directe belastingen, hoofdofficier (KM, KL, KLu en KMar), inspecteur van het hoger onderwijs, inspecteur-generaal van politie, kamerlid (lid van Eerste of Tweede Kamer der Staten-Generaal), kapitein ter zee, kapitein-luitenant ter zee, kolonel, luitenant ter zee der eerste klasse, oud-minister, lid van Raad van State |
| hoogeerwaarde | abt, deken, kanunnik, lid van synode |
| hooggeboren | graaf/gravin |
| hooggeleerde | hoogleraar (professor) |
| hoogheid (zijne/hare -) | prins |
| hoogwaardige | monseigneur |
| hoogwaardige excellentie | aartsbisschop, bisschop |
| hoogwelgeboren | baron(es), jonkheer/jonkvrouw, ridder |
| koninklijke hoogheid (zijne/hare -) | (kroon-)prins(es) |
| majesteit (zijne/hare -) | koning(in) |
| weledelgeboren | |
| weledelgeleerde | doctorandus, master of business administration (MBA) |
| weledelgestrenge | advocaat, ambtenaar in schaal 10 t/m 13, attaché, burgemeester (kleine gemeente), commissaris van politie (kleine gemeente), (vice-)consul, curator (gymnasium), eerste luitenant, griffier van Centrale Raad van Beroep en ambtenarengerecht, ingenieur (ir.), inspecteur (politie, belastingen, middelbaar onderwijs), (kandidaat-)notaris, kapitein (KL, KLu en KMar), luitenant ter zee der tweede en derde klasse, luitenant-kolonel, majoor, meester in de rechten, officier van politie, lid van Provinciale Staten, rector (middelbare school), schoolopziener |
| weledelzeergeleerde | doctor |
| weleerwaarde | kapelaan, predikant (drs.), rabbijn |
| weleerwaarde zeergeleerde | opperrabbijn, predikant (dr.) |
| zeereerwaarde | pastoor, rector (seminarie) |
Naslagwerken
Titulatuurgids (1995); Grote Van Dale (2005), p. XXXI-XXXVI; Taalbaak 39; Handboek Bedrijfscorrespondentie (1993) , p. 37, 731-736; Schrijfwijzer (1995) , p. 39, 145; ABN-gids (1996) , p. 101-102
