Officiële spelling Nederlandse Taalunie

Groep (een - ambtenaren gingen / ging)

Vraag

Wordt er een enkelvoudige of een meervoudige persoonsvorm gebruikt bij een onderwerp met een groeps- of hoeveelheidsaanduidend woord en een onbepaald lidwoord, zoals een groep, een menigte, een bende en een kudde?

Antwoord

De meeste groepsaanduidende woorden fungeren als kern van het onderwerp; de persoonsvorm bij zo'n onderwerp is daarom enkelvoudig. Juist is dus:

- Een groep ambtenaren ging op werkbezoek.

- Een menigte demonstranten had zich verzameld.

- Een bende hooligans heeft vernielingen aangericht.

- Een kudde schapen liep te grazen.

Toelichting

De naslagwerken verschillen van mening over de aanvaardbaarheid van een meervoudige persoonsvorm bij een groeps- of hoeveelheidsaanduidend woord. Zie daarvoor onderstaande tabel. Bij de meeste van deze woorden is het - zeker in geschreven taal - raadzaam om een enkelvoudige persoonsvorm te kiezen: bende, berg, blik, bos, bups, colonne, drom, groep(je), hoeveelheid, horde, kluit, kluwen, kudde, lading, leger, legioen, menigte, meute, reeks, rij(tje), rits, roedel, schare, serie, slag, sleep, soort, stoet, troep, verzameling, zwik en zooi/zootje. Deze woorden vormen doorgaans de kern van een zinsdeel.

Enkele groeps- en hoeveelheidsaanduidende woorden zijn equivalenten van onbepaalde hoofdtelwoorden geworden, zoals een paar en een heleboel. De persoonsvorm bij onderwerpen met een paar en een heleboel wordt bepaald door het zelfstandig naamwoord:

(1) Een paar boeken zijn nog zoek.

(2) Een heleboel tieners kwamen naar het muziekfestival.

Maar een paar in de betekenis 'een vast tweetal' wordt met een enkelvoudige persoonsvorm gecombineerd:

(3) Een paar schoenen kost in die winkel hooguit veertig euro.

Ook de aanduidingen een hoop en een boel worden met een meervoudige persoonsvorm gecombineerd, tenzij ze voor een enkelvoudig zelfstandig naamwoord staan:

(4) Een hoop kinderen geloven niet meer in Sinterklaas.

(5) Een boel automobilisten namen een sluiproute.

(6) Een hoop protest was het gevolg.

Sommige andere groeps- of hoeveelheidsaanduidende woorden kunnen in de spreektaal wél met een meervoudige persoonsvorm gecombineerd worden:

(7a) Een hele bups supporters zwierf door de stad. (informeel)

(7b) Een hele bups supporters zwierven door de stad. (informeel, spreektaal)

(8a) Een zootje dronken jongeren heeft het hele feest verpest. (informeel)

(8b) Een zootje dronken jongeren hebben het hele feest verpest. (informeel, spreektaal)

Hoeveelheidsaanduidende woorden waar een bepaald lidwoord aan voorafgaat, krijgen altijd een enkelvoudige persoonsvorm:

(9) De hoeveelheid werklozen stijgt onrustbarend snel.

De volgende woorden hebben een status die beter vergelijkbaar is met een aantal dan met een groep: een handjevol, een massa, een stel(letje) en een -tal (bijvoorbeeld een twintigtal). Een onderwerp dat een van deze woorden bevat, kan zowel met een enkelvoudige als met een meervoudige persoonsvorm gecombineerd worden.

Zie ook

Aantal (een - mensen waren / was)
Antibiotica werkt / werken goed (de -)
Dat soort probleem / dat soort problemen
Media schrijft / schrijven (de -)
Paar (op de gang staat / staan een – schoenen)
Procent (tien - werkt / werken in deeltijd)
Stuks (twee - fruit ligt / liggen klaar)

Naslagwerken

Naslagwerk

Regel

Vraagbaak Nederlands (2003), p. 124-125

Een paar is meestal meervoud (...). Een heleboel en een hoop krijgen altijd het meervoud (...). Een groep mensen en een massa mensen zijn altijd enkelvoud (...). Na dit soort of dat soort mag zowel een werkwoord in het enkelvoud als in het meervoud volgen (...).

Schrijfwijzer (2002), p. 196-197

Een onderwerp met een aanduiding voor een hoeveelheid of een soort krijgt een persoonsvorm in het enkelvoud. (...) Deze regel is niet waterdicht. (...) Soms dringt het enkelvoud of meervoud zich zo sterk op dat de persoonsvorm daaraan wordt aangepast.

Kramers Stijlgids (2002), p. 10

Verwant aan een aantal zijn hand(je)vol, hoop, massa en reeks (...). (...) kies bij combinaties van woorden als aantal, hand(je)vol, hoop, reeks en massa het meervoud, behalve als het accent ligt op het woord dat de hoeveelheid uitdrukt.

Handboek Verzorgd Nederlands (1999), p. 158-159

Voorbeelden van collectiva zijn woorden als een aantal, een reeks, een massa. (...) zouden wij er wat de schrijftaal betreft de vorkeur aan willen geven in deze gevallen steeds de persoonsvorm te laten congrueren met de kern van het onderwerp. (...) In enkele gevallen dient altijd een meervoudige persoonsvorm gebruikt te worden, namelijk bij onderwerpen met de woordgroep een heleboel en tal van.

De taalgids (1999), p. 25

[Over aantal:] Als er niet beslist aan een eenheid gedacht wordt, kunnen we het werkwoord meestal gerust in het meervoud zetten. (...) Wat we over aantal zeiden, geldt ook voor woorden als bende, hoop, massa, menigte, paar, reeks, serie, stel, -tal, troep.

Taalbaak 20

Een groep mensen is/zijn: altijd is (enkelvoud) (...). Een heleboel mensen is/zijn: altijd zijn (meervoud). Hetzelfde geldt voor een hoop (...). [De Taalbaak schrijft voor bijna alle andere hoeveelheidswoorden enkelvoud voor.]

Taalboek Nederlands (1997), p. 259

Nominale constituenten van de types een duizendtal leerlingen en een massa toeristen kunnen zowel met een enkelvoudige als een meervoudige persoonsvorm congrueren. In het eerste geval wordt het door het gezegde uitgedrukte gebeuren aan de groep in haar geheel toegeschreven, in het tweede geval aan de individuele leden van de groep (...).

ANS (1997), p. 1147-1149 of online via de E-ANS

Het gaat hier om constituenten met een meervoudig substantief dat voorafgegaan wordt door een enkelvoudig substantief, en wel: een substantief op -tal dat een (benaderende) hoeveelheid aanduidt, (...) een substantief dat een onbepaalde hoeveelheid aanduidt, met name de substantieven aantal, hand(je)vol, hoop, massa, reeks; het substantief soort. (...) Is zowel het enkelvoudige als het meervoudige substantief op te vatten als kern van de constituent, dan kan de persoonsvorm in het enkelvoud en in het meervoud staan. (...) Niet alle substantieven die een onbepaalde hoeveelheid aanduiden, kunnen (gevolgd door een meervoudig substantief) met een meervoudige persoonsvorm gecombineerd worden. Dit is namelijk alleen mogelijk bij woorden waarvan de eigen betekenis afgezwakt is en die praktisch fungeren als een onbepaald hoofdtelwoord (...). Dit laatste geldt niet voor woorden als groep, kudde, menigte, rij, verzameling, al is de grens tussen beide categorieën niet scherp te trekken. Woorden van de laatste categorie komen alleen met een enkelvoudige persoonsvorm voor (...).