1. Inleiding
2. Vorm op -ering gebruikelijk in het hele taalgebied
3. Vorm op -atie gebruikelijk in het hele taalgebied
4. Zowel -atie als -ering gebruikelijk
    4.1 Eén vorm gebruikelijker in het hele taalgebied
    4.2 Verschil in frequentie tussen België en Nederland
    4.3 Wezenlijke verschillen tussen België en Nederland
    4.4 Verschil in betekenis of gevoelswaarde

1. Inleiding [Top]

De achtervoegsels –ing en –atie zijn productieve achtervoegsels, dat wil zeggen dat sprekers er telkens nieuwe woorden mee kunnen vormen. Van een werkwoord met een stam op -eer kan zowel een zelfstandig naamwoord op –ering als op –atie worden afgeleid. Zo zijn harmonisering en harmonisatie bijvoorbeeld afleidingen van het werkwoord harmoniseren.

Dat –ing en –atie productieve achtervoegsels zijn, betekent niet dat de vormen op –ering en –atie altijd en overal gebruikelijk zijn. In veel gevallen wordt er in het hele taalgebied maar een van beide vormen gebruikt. Algemeen gesteld varieert het gebruik van –atie en –ering per woord, soms per regio en soms per betekenis. In de meeste gevallen zijn beide vormen correct en kan men in principe het eigen taalgevoel volgen.

Bij sommige werkwoorden met een stam op –eer is er al een verwant (ontleend) zelfstandig naamwoord in gebruik, zoals abonnement, advertentie, conclusie, discussie, productie, reactie, selectie. In zulke gevallen is er geen behoefte aan zelfstandige naamwoorden op –ering of –atie. In deze tekst worden die gevallen buiten beschouwing gelaten.

2. Vorm op –ering gebruikelijk in het hele taalgebied [Top]

In sommige gevallen is haast uitsluitend de vorm op –ering gebruikelijk, zowel in België als in Nederland. Enkele voorbeelden:

adressering, advisering, arcering, archivering, asfaltering, bureaucratisering, compartimentering, compostering, conditionering, cursivering, decodering, diabolisering, flexibilisering, nivellering, riolering, sanering

3. Vorm op –atie gebruikelijk in het hele taalgebied [Top]

In sommige gevallen is haast uitsluitend de vorm op –atie gebruikelijk, zowel in België als in Nederland. Enkele voorbeelden:

alimentatie, animatie, appreciatie, circulatie, collaboratie, combinatie, communicatie, confrontatie, crematie, felicitatie, illustratie, operatie, organisatie, presentatie, prestatie, publicatie, speculatie, traktatie, transplantatie

4. Zowel –atie als –ering gebruikelijk [Top]

Vaak komen de vormen op –ering en –atie naast elkaar voor. Soms geldt voor het hele taalgebied dat de vorm op –ering dan wel de vorm op –atie gebruikelijker is. In andere gevallen zijn er (kleine dan wel wezenlijke) verschillen tussen België en Nederland.

4.1 Eén vorm gebruikelijker in het hele taalgebied Top

Wanneer de vormen op –ering en –atie naast elkaar voorkomen, is dat vaak met een vergelijkbare frequentie in België en Nederland. De ene keer is de vorm op –ering in het hele taalgebied gebruikelijker, de andere keer is dat de vorm op –atie. In de onderstaande tabel staan de gebruikelijkste vormen vetgedrukt. Dat betekent trouwens helemaal niet dat de andere vorm minder goed zou zijn. Beide vormen zijn correct en ieder kan in principe het eigen taalgevoel volgen.

4.2 Verschil in frequentie tussen België en Nederland Top

Er zijn woordparen waarbij beide vormen gangbaar zijn, maar met een verschil in frequentie tussen België en Nederland. Wat die frequentieverschillen betreft, valt er niet zo veel systematiek te bespeuren.

Soms is de vorm op –atie frequenter in België, en de vorm op –ering frequenter in Nederland. Dat is bijvoorbeeld het geval bij conservatie – conservering, facturatie – facturering, stimulatie – stimulering.

Maar het kan ook omgekeerd: dan is de vorm op –ering frequenter in België, en de vorm op –atie frequenter in Nederland. Dat is bijvoorbeeld het geval bij harmonisering – harmonisatie, indexering – indexatie, industrialisering – industrialisatie, nationalisering – nationalisatie, secularisering – secularisatie, standaardisering – standaardisatie.

Ondanks die verschillen geldt dat de vormen op –ering en –atie in principe allebei correct zijn en dat ieder het eigen taalgevoel kan volgen.

4.3 Wezenlijke verschillen tussen België en Nederland Top

In een handvol gevallen zijn er wezenlijke verschillen tussen het gebruik in België en Nederland: annulatie, automatisatie, constatatie, programmatie en reservatie worden uitsluitend in de standaardtaal in belgië gebruikt. In Nederland worden uitsluitend de tegenhangers op –ering gebruikt. Die zijn trouwens ook in België gebruikelijk en zijn standaardtaal in het hele taalgebied.

4.4. Verschil in betekenis of gevoelswaarde Top

Er kan een (subtiel) betekenisverschil zijn tussen de vorm op –ering en op –atie: de vorm op –ering kan dan wat sterker de gedachte aan de handeling oproepen, en de vorm op –atie  wat sterker de gedachte aan het resultaat ervan. Zo kunnen we bij isolering eerder aan de handeling denken (‘het isoleren’), en bij isolatie aan het resultaat ervan. Het verschil is in de meeste gevallen klein en speelt zelden een rol bij de keuze tussen de twee vormen.

In een beperkt aantal gevallen is er een duidelijk betekenisverschil tussen de vorm op –ering en die op –atie. Bekende gevallen zijn:

Een heel enkele keer hebben de vormen op –ering en op –atie een wat andere gevoelswaarde. Zo hebben redenering en redenatie allebei de betekenis ‘argumentatie, betoog’, maar wordt redenatie vaak wat geringschattend gebruikt, in de betekenis ‘rare redenering’.

Zie ook

Motivatie / motivering

Bronnen

Booij, G. & Van Santen, A. (2017). Morfologie. De woordstructuur van het Nederlands. Amsterdam: Amsterdam University Press.

Theissen, S. (2007). Nationalisatie of nationalisering. De doubletten op -ering / -atie. Geraadpleegd op 28 november 2025 via https://www.dbnl.org/tekst/_ver016200701_01/_ver016200701_01_0025.php.

Naslagwerken

ANS: Nominalisaties met uitheemse achtervoegsels en Substantivering van werkwoorden