Vraag

Is het gelijk of zoals, in een zin als Het is gelijk/zoals hij voorspeld had?

Antwoord

Alleen zoals is standaardtaal. Het gebruik van gelijk in zinnen als deze is geen standaardtaal.

Gelijk wordt in de standaardtaal soms nog wel als stijlmiddel ingezet. In België wordt dat meestal gedaan om een informele, spreektalige context te schetsen. In Nederland wordt het soms nog als archaïsche vorm gebruikt, meestal om een formele context te schetsen.

Toelichting

Als voegwoord van vergelijking of modaliteit zijn in de standaardtaal in het hele taalgebied zoals en als (of het wat formelere evenals) gangbaar.

(1a) Ze leidde een leven zoals een prinses.

(1b) Ze leidde een leven als een prinses.

(2a) Hij is ingenieur, zoals zijn vader.

(2b) Hij is ingenieur, evenals zijn vader.

(3a) Zoals het vroeger was, wordt het nooit meer.

(4a) Pas de teksten maar aan zoals we afgesproken hebben.

(5a) Zoals ik eerder al gezegd heb, moet je maar niet te veel op hun medewerking rekenen.

Soms wordt in zulke zinnen in plaats van (zo)als ook wel gelijk gebruikt. Dat gebruik komt vooral in België voor, in het bijzonder in gesproken taal in informele contexten. Het wordt niet tot de standaardtaal gerekend.

(1c) Ze leidde een leven gelijk een prinses. (in België, geen standaardtaal)

(2c) Hij is ingenieur, gelijk zijn vader. (in België, geen standaardtaal)

(3b) Gelijk het vroeger was, wordt het nooit meer. (in België, geen standaardtaal)

(4b) Pas de teksten maar aan gelijk we afgesproken hebben. (in België, geen standaardtaal)

(5b) Gelijk ik eerder al gezegd heb, moet je maar niet te veel op hun medewerking rekenen. (in België, geen standaardtaal)

Gelijk wordt in de standaardtaal in België weleens als stijlmiddel gebruikt om de informele sfeer van een gesprek of het profiel van een spreker te schetsen, bijvoorbeeld in citaten in reportages en interviews.

(6) ‘Het zijn geen winters meer gelijk vroeger’, zegt mijn grootmoeder altijd.

Ook in Nederland komt het gebruik van gelijk als voegwoord soms nog voor in de standaardtaal. Het is dan meestal een vorm van archaïsch taalgebruik dat als stijlmiddel ingezet wordt om een formelere context te schetsen.

(7) Cecilia Bartoli betreedt met kordate stap het podium; ze schrijdt niet gelijk een Jessye Norman, maar staat met een paar ferme, energieke stappen voor haar publiek en straalt energie en werklust uit.

Zie ook

Als / zoals
Evenals (betekenis)
Gelijk / meteen
Wanneer / als (+ tegenwoordige of toekomende tijd)

Bronnen

Dhondt, A. (2024). Pluricentrisme in de praktijk: naar een methode voor de codificatie van grammaticale verschillen tussen Belgisch Nederlands en Nederlands Nederlands. Universiteit Gent. Faculteit Letteren en Wijsbegeerte, Gent.

Naslagwerken

Grote Van Dale (2022); Prisma Woordenboek Nederlands XL (online); ANS: Als, zoals, evenals, gelijk, zo (gewone vergelijking)