Officiële spelling Nederlandse Taalunie

Voormiddag, namiddag

Vraag

Welke delen van de dag worden met respectievelijk voormiddag en namiddag aangeduid?

Antwoord

In de standaardtaal in Nederland wordt met voormiddag en namiddag (met de klemtoon alleen op de eerste lettergreep) doorgaans de tijd bedoeld respectievelijk aan het begin van de middag (ongeveer 12-14 uur) en aan het eind van de middag (ongeveer 16-18 uur). Voormiddag is in deze betekenis overigens minder gebruikelijk dan namiddag.

In de standaardtaal in België hebben voormiddag en namiddag (met de klemtoon op de eerste of de tweede lettergreep) betrekking op respectievelijk het tweede deel van de ochtend (ongeveer 9-12 uur) en de tijd tussen het middaguur en het begin van de avond (ongeveer 12-18 uur).

Toelichting

De woorden voormiddag en namiddag zijn terug te voeren op voorzetselgroepen: voor de middag en na de middag. De oorspronkelijke betekenis van middag is letterlijk 'het midden van de dag', dus 'middaguur' (12 uur). Voormiddag en namiddag betekenen dan dus oorspronkelijk 'gedeelte van de dag voor het middaguur' respectievelijk 'gedeelte van de dag tussen het middaguur en de avond'. In België zijn dat nog steeds de gangbare betekenissen van middag, voormiddag en namiddag.

(1) In de voormiddag was ze al drie uur bezig geweest met dat advies en in de namiddag heeft ze er nog enkele uren aan verder gewerkt. [standaardtaal in België]

In Nederland heeft middag echter gewoonlijk betrekking op het gedeelte van de dag tussen de ochtend en de avond, dus tussen 12 en 18 uur. De tegenwoordig in Nederland gebruikelijke betekenis van respectievelijk voormiddag ('begin van de middag') en namiddag ('eind van de middag') is dan ook gekoppeld aan de jongere betekenis van middag.

(2) Ze hadden afgesproken om te vergaderen in de vóórmiddag, kort na de lunch. [standaardtaal in Nederland]

Hoewel context en situatie vaak uitsluitsel zullen geven, kan het toch soms verwarrend zijn dat beide betekenissen naast elkaar bestaan. Om misverstanden te voorkomen, is het dan ook raadzaam om vooral in contact tussen Nederlanders en Belgen bij het gebruik van dergelijke tijdsaanduidingen zo expliciet mogelijk te zijn en er een tijdstip bij te noemen.

(3) Onze afspraak voor aanstaande vrijdag is 's middags om vier uur.

(4) Zullen we afspreken om in de namiddag rond drie uur iets te gaan drinken in de Métropole?

(5) Ik heb Dirk in de voormiddag, om een uur of elf nog gesproken.

In de standaardtaal in België worden voormiddag en namiddag ook vaak in samenstellingen gebruikt.

(6a) Maandagnamiddag heb ik een afspraak bij de dokter. [standaardtaal in België]

(7a) Veel mensen doen op zaterdagvoormiddag boodschappen. [standaardtaal in België]

Samenstellingen met middag, morgen en ochtend zijn standaardtaal in het hele taalgebied. Hoewel uit de context vaak wel blijkt wat er bedoeld wordt, kan er bij die samenstellingen ook begripsverwarring ontstaan omdat morgen of ochtend en middag in België en Nederland anders geïnterpreteerd kunnen worden. Ochtend of morgen betekent voor Belgen doorgaans de vroege ochtend, terwijl in Nederland morgen en ochtend op de hele periode tussen 9 en 12 uur slaan. Bij middag bestaat een zelfde soort dubbelzinnigheid: in Nederland betekent middag 'tussen twaalf en zes', in België meestal 'tussen twaalf en twee'.

(6b) Maandagmiddag heb ik een afspraak bij de dokter.

(7b) Veel mensen doen op zaterdagochtend boodschappen.

Naslagwerken

voormiddag

namiddag

Grote Van Dale (2005)

1 tijdperk van de dag voor de middag, in engere zin tussen negenen en twaalven (…) 2 vroeg in de middag, van twaalf tot twee

tijdperk van de dag na de middag, in engere zin tussen vieren en zessen: in de namiddag; 's namiddags

Van Dale Hedendaags Nederlands (2006)

1 eerste helft van de middag 2 (archa.) de uren van de dag voor de middag (9-12 uur), syn. morgen

1 middag  ● in de namiddag

Verschueren (1996)

1. vroege middag, tijd tussen 12 en 3u. 's middags.

2. Z.N. morgenuren tot de middag

tijd na de middag, inz. tegen zonsondergang

Koenen (2006)

1 de tijd van 9-12 uur; 2 het eerste deel vd middag

1 tijd na de middag, na 12 uur (…) 2 laatste deel vd middag

Kramers (2000)

vooral ZN de ochtend, inz de late(re) morgenuren, tussen 9 en 12 uur

1 het tweede deel van de middag, het einde van de middag; 2 ZN middag, de tijd tussen 12 en 18 uur

Correct Taalgebruik (2006), p. 156

[middag (onder / over / op de-): (…) Tijdens de middag betekent in België eveneens tussen twaalf en twee, in Nederland tussen twee en zes. (…)]

[middag (onder / over / op de-): (…) Tijdens de middag betekent in België eveneens tussen twaalf en twee, in Nederland tussen twee en zes. (…)]

Woordenboek correct taalgebruik (2004), p. 309, 176

(vero.) morgen, ochtend; in de -, 's –s, 's morgens, 's ochtends, voor de middag. – wel: de eerste uren van de middag (van 12 tot 14 uur)

(minder gebr. naast:) middag; 's namiddags, 's middags; deze -, vanmiddag. – wel: de laatste uren van de middag (van 16 tot 18 uur)

Stijlboek VRT (2003), p. 262, 168

Voormiddag verwijst in België naar de periode voor het middaguur, de ochtend. In Nederland is de voormiddag het begin van de periode tussen het middaguur en de avond. (…) Om misverstanden te voorkomen gebruiken we in contact tussen Nederlanders en Belgen zo expliciet mogelijke tijdsaanduidingen (…).

In België verwijst namiddag naar de periode tussen het middaguur en de avond. In Nederland verwijst namiddag naar het einde van die periode, wat in België doorgaans de late namiddag genoemd wordt. (…) Om misverstanden te voorkomen gebruiken we in contact tussen Nederlanders en Belgen zo expliciet mogelijke tijdsaanduidingen (…).

Vlaams-Nederlands woordenboek (2003)

ochtend, morgen, periode vóór de middag, ongeveer van 9 tot 12

middag, periode tussen 12 en 18 uur

Prisma Handwoordenboek Nederlands (2009)

1 NN eerste deel van de middag 2 BN ook de ochtend, vooral de late(re) morgenuren, tussen 9 en 12 uur ● 's voormiddags in de ochtend, 's ochtends

1 NN het tweede deel van de middag, het einde van de middag 2 BN middag, de tijd tussen (omstreeks) 14 en 18 uur