Officiële spelling Nederlandse Taalunie

Vier eerste / eerste vier

Vraag

Wat is correct: De vier eerste deelnemers krijgen een prijs of De eerste vier deelnemers krijgen een prijs?

Antwoord

Als het gaat om de nummers een tot en met vier van één groep, verdient het aanbeveling de volgorde de eerste vier te gebruiken. De volgorde de vier eerste kan worden gebruikt als het gaat om vier verschillende groepen met elk een nummer één.

Toelichting

Als een zelfstandig naamwoord wordt voorafgegaan door zowel een rangtelwoord als een hoofdtelwoord, zijn er twee volgordemogelijkheden:

(1) De eerste vier vragen zijn het moeilijkst.

(2) De vier eerste vragen zijn het moeilijkst.

De eerste volgorde kan slechts op één wijze worden begrepen, maar de tweede kan volgens sommigen twee betekenissen hebben. Indien wordt bedoeld dat er vier vragenlijsten zijn waarvan steeds de eerste vraag de moeilijkste is, dan is alleen de tweede volgorde (hoofdtelwoord - rangtelwoord) mogelijk. Als evenwel wordt bedoeld dat het om één lijst met vragen gaat waarvan de nummers een tot en met vier de moeilijkste zijn, dan zijn voor sommigen beide volgordes mogelijk, al is de eerste volgorde (rangtelwoord - hoofdtelwoord) de meest gebruikelijke. Volgens andere taalgebruikers kan in deze betekenis alleen de volgorde de eerste vier worden gebruikt; volgens hen is de vier eerste in deze betekenis fout omdat een lijst maar één eerste vraag kan tellen.

Omdat u niet weet of de lezer aan dit vormverschil (woordvolgorde) een betekenisverschil koppelt, raden wij aan dit onderscheid in acht te nemen.

Zie ook

De leukste twee foto's / de twee leukste foto's
Laatste / jongste (de - aflevering van het tijdschrift)
Grootste (tweede -, - op een na, (op) een na -)

Naslagwerken

Schrijfwijzer (1995) , p. 99

De volgende zin bevat volgens strenge schoolmeesters drie fouten. Ik hoop niet dat de drie laatste brieven zoekgeraakt zijn. Ten eerste: de drie laatste brieven. Er kan maar é?? laatste brief zijn. Deze constructie is fout. Het moet zijn: de laatste drie brieven.

Taalbaak 124

Bij voorkeur de eerste drie (rangtelwoord-hoofdtelwoord) als u de nummers 1 tot en met 3 van een grotere verzameling bedoelt. (...) Dat is namelijk gebruikelijker dan de omgekeerde volgorde (de drie eerste). Bovendien struikelen veel taalgebruikers é??taaladviseurs over de drie eerste. Want - zo redeneren zij - er kan er maar é?? de eerste zijn.

Prisma Stijlboek (1993) , p. 85

eerste (...) Dat zijn de [drie eerste(n)]: eerste is een absoluut begrip, er kan er maar é?? eerste zijn, geen drie, zoals hier; verbetering: Dat zijn de eerste drie. Opm. Dezelfde situatie doet zich voor bij alle overtr. trappen: de [twee leukste] foto's: er kan er maar é?? de leukste zijn; verbetering: de leukste twee foto's. [Wat tussen rechte haken staat, is onjuist, verwerpelijk, fout.]

Nieuw stijlboek Volkskrant (1997) , p. 79

Vaak wordt geschreven: 'de drie hoogste klassen van het VWO', 'de twee grootste omroepen'. In beide gevallen kan er maar é?? de hoogste of de grootste zijn. Correct is: de hoogste drie klassen van het VWO, de grootste twee omroepen.

Correct Taalgebruik (1997) , p. 62

Zowel de twee eerste als de eerste twee wordt als correct Nederlands beschouwd.

Taalwijzer (1998) , p. 116

eerste (laatste e.a.), de - twee., twee _ Beide constructies zijn gangbaar, maar de eerste lijkt de voorkeur te genieten.

ANS (1997) , p. 832 of online via de E-ANS

(1a) De eerste drie kinderen (kregen een prijs.)

(1b) De drie eerste kinderen (kregen een prijs.)

Tussen beide constructies bestaat er een betekenisverschil. In (1a) gaat het om é?? groep kinderen, waarvan de nummers é??, twee en drie een prijs kregen. In (1b) gaat het daarentegen over drie groepen kinderen waarvan telkens het eerste kind uit de reeks een prijs kreeg. Met die betekenis is alleen de constructie mogelijk waarin het rangtelwoord voorbepaling is bij de kern. In de praktijk komt deze laatste constructie ook voor in de betekenis van (1a), maar dit gebruik is niet aan te bevelen omdat daardoor misverstand over de precieze betekenis kan ontstaan.

Den Hertog (1973) , dl. 3, p. 147-148

Van tijd tot tijd keert in de tijdschriften de vraag terug, of men zeggen en schrijven zal: de drie eerste ?i>de eerste drie. Tegen de zgn. nauwkeurigheid die aan het laatste de voorkeur geeft, omdat er maar é?? de eerste kan zijn, is in te brengen, dat men dan ook niet zou mogen spreken van: de eerste dagen van de week, de eerste huizen van het dorp, enz. (...). Uit de grondbetekenis van eerste (vroegste of voorste) is het gebruik van de drie eerste zeer goed te verklaren.

De Vooys (1967) , p. 341

Voor de kombinatie van een vooropgeplaatst bepaald aantal met eerste zijn afwisselend in gebruik: 'de eerste drie dagen' en 'de drie eerste dagen'. Tegen de laatste verbinding heeft men wel, op grond van de grammaire raisonné?? bezwaren geopperd, omdat er maar é?? eerste dag is! Maar dan zou ook b.v. 'De laatste dagen van de vakantie' af te keuren zijn.