Taaladvies.net
Tussenkomen
Vraag
Is tussenkomen correct als synoniem voor tussenbeide komen, bijdragen en interrumperen?
Antwoord
Tussenkomen is standaardtaal in België in de betekenissen 'bijdragen, tegemoetkomen in de kosten' en 'het woord nemen; in de rede vallen, onderbreken'. Het is niet duidelijk of we tussenkomen al dan niet tot de standaardtaal in België kunnen rekenen in de betekenis ‘interveniëren, bemiddelen’. Standaardtaal is in die laatste betekenis in elk geval tussenbeide komen.
Toelichting
Tussenkomen is standaardtaal in het hele taalgebied in drie betekenissen:
1. 'in rechte optreden in een geding, dat al aanhangig is bij de rechtbank'
(1) De ouders traden op als tussenkomende partij.
2. 'zich ergens mee bemoeien'
(2) Jullie zullen het eerst onderling over de voorwaarden eens moeten worden, daar kom ik niet tussen!
3. 'zich plotseling voordoen, waardoor een normale gang van zaken verstoord wordt'.
(3) Ik wilde op tijd zijn, maar er is iets tussengekomen.
Tussenkomen is ook standaardtaal in België in de betekenissen 'bijdragen, tegemoetkomen in de kosten van iets' en 'het woord nemen; in de rede vallen, onderbreken'.
(4) Het ziekenfonds komt voor 30 percent tussen in de kosten. [standaardtaal in België]
(5) Ze probeerde tijdens het debat meermaals tussen te komen, maar men gaf haar geen kans tot spreken. [standaardtaal in België]
Tussenkomen wordt in België ook veelvuldig gebruikt in de betekenis 'tussenbeide komen', ook door veel standaardtaalsprekers. Toch is er een niet te verwaarlozen groep taalgebruikers die tussenkomen in die betekenis afkeurt. Het is daarom vooralsnog niet duidelijk of het woord in die laatste betekenis tot de standaardtaal in België gerekend kan worden.
(6) De politie moest tussenkomen om de orde te herstellen. (in België, status onduidelijk)
(7) De senator kwam herhaaldelijk tussen in de afhandeling van zijn dossier. (in België, status onduidelijk)
Zie ook
Naslagwerken
| tussenkomen | tussenbeide komen | bijdragen | interrumperen | |
| Grote Van Dale (2005) | 2 [leenvertaling van Fr. intervenir] (Belg.N., niet alg.) mee betalen (aan-), bijdragen (aan-) 3 [leenvertaling van Fr. intervenir] (Belg.N., niet alg.) tussenbeide komen, bemiddelend optreden, syn. interveniëren (…) 4 [leenvertaling van Fr. intervenir] (Belg.N.) het woord nemen, syn. interrumperen | [bij tussenbeide] 3 tussenbeide komen, optreden om een onenigheid bij te leggen of partijen te scheiden | 1 als zijn aandeel inbrengen | in de rede vallen, syn. onderbreken |
| Van Dale Hedendaags Nederlands (2002) | 1 (Belg., niet alg.) tussenbeide komen, interveniëren, syn. ingrijpen 3 (Belg., niet alg.) meebetalen, bijdragen | [bij tussenbeide] tussenbeide komen zich mengen in een geschil | 1 als zijn aandeel inbrengen (…) syn. contribueren | 1 in de rede vallen |
| Verschueren (1996) | 3. Z.N. Gal. a. bemiddelen. b. ingrijpen, optreden. c. onderbreken, in de rede vallen. d. in de kosten bijdragen, tegemoet komen | [bij tussenbeide] - komen in een dispuut, zich erin mengen | 1. geven tot een gemeenschappelijk doel, als gift geven | onderbreken, storen, in de rede vallen |
| Koenen (1999) | - | [bij tussenbeide] vader kwam bij onze ruzie ~ mengde zich erin | 1 iets aanvoeren, aanbrengen om een gemeenschappelijk doel te bereiken | in de rede vallen, onderbreken |
| Kramers (2000) | ZN 1 tussenbeide komen, bemiddelend optreden, bemiddelen; ingrijpen (handelend) optreden (…) 2 verhinderen, verstoren; 3 bijdragen in de kosten, tegemoetkomen; gebruikt worden bij (…) 4 ergens tussendoor komen, (storend) optreden; zich voordoen | [bij tussenbeide] 3 ~ komen zich mengen (in), zich bemoeien (met) | meebetalen, geven; helpen, meedoen | in de rede vallen; onderbreken |
| Correct Taalgebruik (2001), p. 256, 257 |
Alleen in de rechtstaal komt het werkwoord tussenkomen voor, namelijk voor in rechte optreden in een geding dat al bij de rechtbank aanhangig is. (…) In het algemeen taalgebruik hebben we wel het werkwoord tussenbeide komen, dat betekent: zich met iets bemoeien, er zich in mengen, ingrijpen. (…) In andere contexten gebruiken we andere werkwoorden. (…) - Hoeveel betaalt het ziekenfonds in deze kosten? (…) - Van rijkswege wordt bijgedragen in de financiering van het project. |
- | - | - |
| Woordenboek correct taalgebruik (2004), p. 281 | [wordt afgekeurd] - in de kosten, tegemoet komen in, mee betalen (aan), bijdragen aan de kosten; bemiddelen; tussenbeide komen, zich met iets bemoeien, zich in iets mengen; (in een debat), het woord nemen, voeren, interrumperen, zich in een debat mengen; de politie moest -, optreden, ingrijpen, tussenbeide komen; de beslissing is tussengekomen, is genomen, gevallen; er is een regeling tussengekomen, tot stand gekomen; verhinderen, verstoren; er zijn incidenten tussengekomen, er hebben zich incidenten voorgedaan | - | - | - |
| Taalwijzer (1998), p. 328, 73 | Volgens Penninckx komt tussenkomen alleen in de rechtstaal voor. Maar toch is het gangbaar - niet in Van Dale, wel in Verschueren - in de betekenis van: er is een verhindering geweest, een onverwachte moeilijkheid. | is de gangbare uitdrukking; daarnaast zijn ook bruikbaar - naargelang van de context: ingrijpen, *bijdragen, *tegemoetkomen, interveniëren, bemiddelend optreden, het woord voeren enz. (niet: *tussenkomen) | 1) en het subst. bijdrage (…) kunnen met de vz. aan en tot verbonden worden, al keurt Theissen aan af. | - |
| Stijlboek VRT (2003), p. 245 |
Alleen in de rechtstaal komt het werkwoord tussenkomen voor: 'zich met machtiging van de rechter voegen in een geschil als derde, meestal niet aangesloten bij een van de partijen'. Die technische betekenis komt niet vaak voor. Niet gebruiken voor: tussenbeide komen, zich met iets bemoeien, er zich in mengen, ingrijpen. |
- | - | - |
| Vlaams-Nederlands woordenboek (2003) |
- tussenbeide komen, bemiddelen - ingrijpen, optreden (…) - onderbreken, in de rede vallen, het woord nemen, onderbreken (…) - bijdragen in de kosten, tegemoet komen |
- | - | - |
