Officiële spelling Nederlandse Taalunie

Overnieuw / opnieuw

Vraag

Is overnieuw een correct synoniem van opnieuw?

Antwoord

Overnieuw komt in Nederland vaak voor in informele spreektaal, maar het is onduidelijk of het tot de standaardtaal in Nederland gerekend kan worden. Standaardtaal in het hele taalgebied zijn opnieuw en over.

Toelichting

Het woord overnieuw kan beschouwd worden als contaminatie van opnieuw en het bijwoord over, dat ook 'opnieuw' kan betekenen (vooral in de samenstelling overdoen). Hoewel overnieuw in Nederland veelvuldig wordt gebruikt, is er een niet te verwaarlozen groep taalgebruikers die het woord afkeurt. Het is daarom vooralsnog niet duidelijk of het tot de standaardtaal in Nederland gerekend kan worden.

(1a) Er is weinig tijd, dus het is onmogelijk om helemaal overnieuw te beginnen. (in Nederland, status onduidelijk)

(2a) Omdat de eerste scène niet goed genoeg was, moest alles overnieuw gedaan worden. (in Nederland, status onduidelijk)

(3a) Hoewel je op die manier mogelijk eerder klaar bent, loop je het risico dat gedeelten van je werk overnieuw moeten. (in Nederland, status onduidelijk)

Standaardtaal in het hele taalgebied zijn opnieuw en over.

(1b) Er is weinig tijd, dus het is onmogelijk om helemaal opnieuw te beginnen.

(2b) Omdat de eerste scène niet goed genoeg was, moest alles overgedaan worden.

(3b) Hoewel je op die manier mogelijk eerder klaar bent, loop je het risico dat gedeelten van je werk opnieuw moeten.

Bijzonderheid

Het bijwoord opnieuw is gevormd uit het voorzetsel op en het zelfstandig gebruikte bijvoeglijk naamwoord nieuw. Deze samengesmolten voorzetselgroep werd nog tot de twintigste eeuw in twee woorden geschreven.

Zie ook

Herkrijgen, herbeginnen
Hernemen
Hervallen
Terug / opnieuw, nogmaals, (al)weer
Weeral / alweer / weer / opnieuw

Bronnen

Onze Taal. Overnieuw / opnieuw / over. Geraadpleegd op 4 mei 2012 via http://www.onzetaal.nl/taaladvies/advies/overnieuw-opnieuw-over.

Naslagwerken

overnieuw

Schrijfwijzer (2012), p. 187

Contaminatie: je doet iets over, of je doet iets opnieuw.

Grote Van Dale (2005)

(gew.) opnieuw

Van Dale Hedendaags Nederlands (2006)

(inf.) opnieuw

Het Witte Woordenboek Nederlands (2007)

In de betekenis 'van voren af' zijn opnieuw en overnieuw synoniemen: Ik moest het opnieuw/overnieuw doen. In de betekenis 'nog eens' is alleen opnieuw juist: Het regende opnieuw. Overnieuw is ontstaan als contaminatie (verhaspeling) van over en opnieuw en wordt door velen als fout gezien; hoewel het woord behoorlijk is ingeburgerd, kan het in formelere teksten beter niet worden gebruikt.

Prisma Handwoordenboek Nederlands (2009)

Vooral NN opnieuw