Officiële spelling Nederlandse Taalunie

Men

Vraag

Is het gebruik van men af te raden?

Antwoord

Het gebruik van men hoeft niet in het algemeen te worden vermeden, maar het is wel raadzaam om dit vage en formele woord niet te veel te gebruiken.

Toelichting

Het voornaamwoord men kan alleen als onderwerp worden gebruikt. In een zin met men wordt de door het gezegde uitgedrukte handeling of werking centraal gesteld. Daarin komt het gebruik van men overeen met de lijdende vorm. Men geeft alleen vaag aan dat die handeling of werking wordt verricht of ondergaan door niet nader genoemde personen.

Het gebruik van men is beperkt tot formeel, meestal geschreven taalgebruik en is bovendien vaag en onpersoonlijk. Om de levendigheid van teksten te bevorderen bevelen verschillende naslagwerken daarom aan het gebruik van men zo veel mogelijk te beperken en in plaats daarvan naargelang van de context te kiezen voor één van de voornaamwoorden je, we of ze, of eventueel voor de lijdende vorm. Ze kan alleen maar gebruikt worden als spreker en hoorder niet mee inbegrepen zijn. Bij het gebruik van je en we zijn spreker en hoorder juist wel inbegrepen.

(1a) Men moet er wel voor oppassen niet dezelfde fout te maken.

(1b) Je moet er wel voor oppassen niet dezelfde fout te maken.

(2a) Men zou zelfs kunnen zeggen dat hij onzin verkoopt.

(2b) We zouden zelfs kunnen zeggen dat hij onzin verkoopt.

(3a) Op de Waddeneilanden zal men niet blij zijn met die beslissing.

(3b) Op de Waddeneilanden zullen ze niet blij zijn met die beslissing.

(4) Tegenwoordig kijkt men daar niet meer van op.

(5) Tegenwoordig wordt daar niet meer van opgekeken.

In bepaalde gevallen is het niet mogelijk of niet wenselijk om degene die verantwoordelijk is voor een bepaalde handeling, te noemen. Aan een onpersoonlijke stijl valt dan niet te ontkomen. Het is dan wel aan te bevelen om voor zo veel mogelijk afwisseling te zorgen. Als men daarbij met mate gebruikmaakt van men, is daar op zich niets op aan te merken.

Bijzonderheid

Vooral in België wordt men ook weleens gebruikt in zinnen als Men vraagt personeel (in plaats van Personeel gevraagd). Dat gebruik is geen standaardtaal.

Zie ook

Naamwoordstijl (algemeen)
Lijdende vorm (passief)

Naslagwerken

men
Grote Van Dale (2005) 1 de mensen (…) 2 alle personen, of ook een enkel persoon, waarvan in een bep. geval sprake kan zijn (…) 3 omschrijvende aanduiding van een derde persoon, gebruikt als men schijnbaar niet te kennen wil geven wie men bedoelt (…)
Van Dale Hedendaags Nederlands (2006) 1 zekere, niet nader aan te duiden persoon of personen
Verschueren (1996) I. onbep. vrnw. [man, een mens, iemand] 1. de mensen (…) 2. een of meer niet nader genoemde, bepaalde personen
Koenen (2006) 1 de mensen (…) 2 één of meer personen die men niet nader kan of wil noemen (…) 3 de spreker zelf die zijn gevoelen als algemeen geldend weergeeft
Kramers (2000) de mensen; niet met name genoemde of bekende persoon
Correct Taalgebruik (2006), p. 155 In sommige gevallen waar het Frans 'on' gebruikt, is 'men' niet correct. (…) In andere gevallen is het gebruik van men niet fout. In sommige zinswendingen is het zelfs heel handig. (…) Over het algemeen draagt het veelvuldig gebruik van men evenwel niet bij tot een levendige stijl. Er zijn alternatieven genoeg.
Woordenboek correct taalgebruik (2004), p. 166 (in de gewone taal niet vaak gebruikt en vervangen door 'we', 'je', 'ze' of de passieve vorm)
ANS (1997), p. 256-258 of online via de E-ANS Het voornaamwoord men wordt gebruikt om vaag, in het algemeen te verwijzen naar personen. Op een vergelijkbare manier kunnen ze, je, ge en we gebruikt worden, wat niet wil zeggen dat alle hier genoemde voornaamwoorden zonder meer door elkaar te gebruiken zijn. (…) Het voornaamwoord men wordt alleen gebruikt als onderwerp van een zin (gecombineerd met een enkelvoudige persoonsvorm) en behoort voornamelijk tot formele taal. Het stelt de door het gezegde uitgedrukte werking centraal en duidt alleen vaag aan dat die werking verricht of ondergaan wordt door personen. (…) De functie van men kan gedeeltelijk worden overgenomen door de voornaamwoorden ze, je (en zijn regionale nevenvorm ge) en we. Door ze worden niet nader bepaalde personen aangeduid met uitsluiting van spreker en hoorder. Bij gebruik van je/ge zijn spreker en hoorder juist niet uitgesloten: je/ge betekent 'een mens' of 'mensen' en wordt dus gebruikt in algemene uitspraken. Voor we geldt hetzelfde, maar dit voornaamwoord is beperkt in gebruik. Als men gebruikt wordt, kunnen spreker en hoorder zowel uit- als ingesloten zijn.
Taalboek Nederlands (2003), p. 190 Men, dat alleen op personen betrekking heeft en altijd onderwerp is, is in de standaardtaal minder gebruikelijk dan het onbepaalde je of een omschrijving met een passieve zijn. Alleen in formele, geschreven taal handhaaft het zich. Soms kunnen ook de onbepaalde voornaamwoorden we, ze worden gebruikt. Men moet er wel op letten dat er geen ambiguïteit ontstaat door het gebruik van je, we, ze.
Schrijfwijzer (2002), p. 118 Een tekst waarin personen naar de achtergrond verdwijnen, is meestal saai. Wanneer u aangeeft wie iets doet of op wie iets van toepassing is, wordt uw tekst levendiger. Het woord u bijvoorbeeld is veel persoonlijker dan men.
Stijlboek De Standaard (2003), p. 176 Het onderwerp van een zin moet zo concreet mogelijk zijn, zelfs al gaat het om anonieme personen. Daarvoor kun je (…) met een personificatie om het vage 'ze' of 'men' heen lopen (…) een even anoniem, maar minder abstract woord kiezen als onderwerp (…) Gebruik 'men' niet om een passieve constructie te vermijden.
Nieuw stijlboek Volkskrant (1997), p. 117 Lelijk: 'men vindt', 'aldus zegt men'. Maak duidelijk wie men is: de leden, de vrouwen, de Tweede Kamer, de regering. Als dat niet kan, kies dan een andere zinsopbouw, desnoods in de lijdende vorm. Soms is men niet te vermijden, maar beperk het gebruik tot het strikt noodzakelijke.