Officiële spelling Nederlandse Taalunie

Zich beseffen / beseffen

Vraag

Wat is juist: Ik besefte me dat ik fout zat of Ik besefte dat ik fout zat?

Antwoord

Correct is: Ik besefte dat ik fout zat.

Toelichting

Het werkwoord beseffen ('zich realiseren') is niet-wederkerend. Het heeft dus geen wederkerend voornaamwoord bij zich.

(1a) Ronaldo besefte dat hij snel zou moeten scoren.

Tegenwoordig wordt soms het voornaamwoord zich toegevoegd, maar dat gebruik is geen standaardtaal.

(1b) Ronaldo besefte zich dat hij snel zou moeten scoren. (geen standaardtaal)

Bijzonderheid

Bij het wederkerend werkwoord zich realiseren wordt soms het voornaamwoord zich weggelaten. Ook dat gebruik behoort niet tot de standaardtaal.

(2a) We moeten realiseren dat alles anders wordt. (geen standaardtaal)

(2b) We moeten ons realiseren dat alles anders wordt.

Zie ook

Onovergankelijk gebruik van overgankelijke werkwoorden (algemeen)

Communiceren: iets communiceren
Herinneren / zich herinneren
Irriteren / ergeren
Openen: het museum opent / wordt geopend
Uitzaaien / zich uitzaaien
Wijzigen: de situatie wijzigt
Zich bedenken / bedenken
Zich focussen / focussen

Bronnen

Onze Taal. Beseffen / zich beseffen. Geraadpleegd op 28 maart 2008 via http://onzetaal.nl/taaladvies/advies/beseffen-zich-beseffen.

Onze Taal. Ik realiseer (me)? Geraadpleegd op 28 maart 2008 via http://www.onzetaal.nl/advies/realiseren.php.

Naslagwerken

 

(zich) beseffen

Schrijfwijzer (2005), p. 199

Soms zijn taalgebruikers zo onzeker over zich, dat ze het ten onrechte toevoegen: Al na enkele uren zette de dooi zich in of Zij kloppen zich omhoog. Net als zich beseffen is dit een vorm van hypercorrectie.  

Geschiedenis van het Nederlands (1999), p. 143-144

Hier zien we dus het gebruik van zich (zelfs dubbel) in zinnen waarin dat traditioneel niet moest. Ook in andere gevallen zien we soms een toename van het gebruik van zich. (…) Op het einde van de 20ste eeuw lijkt het gebruik van zich bedenken algemeen geworden, niet in de oude betekenis: 'van mening veranderen', maar als 'bedenken'. Evenzo zich beseffen. (…) Hoe deze gevallen verklaard moeten worden, is niet duidelijk. Men zou kunnen wijzen op analogie met zich afvragen, zich realiseren, zich indenken, enzovoort. Maar het is ook mogelijk dat een algemenere afname in het gebruik van zich, zoals door Wethlij en anderen gesignaleerd, tot gevolg heeft dat men hier en daar, hypercorrect, juist extra zich gaat gebruiken.