Officiële spelling Nederlandse Taalunie

Zich bedenken / bedenken

Vraag

Wat is correct: Ik bedenk me dat ik nog een boodschap moet doen of Ik bedenk dat ik nog een boodschap moet doen?

Antwoord

Ik bedenk dat ik nog een boodschap moet doen is standaardtaal in het hele taalgebied. Ik bedenk me dat ik nog een boodschap moet doen is standaardtaal in Nederland.

Toelichting

In de betekenis 'beseffen, zich realiseren, tot het inzicht komen' is het werkwoord bedenken standaardtaal in het hele taalgebied.

(1) Onderweg naar huis bedenk ik dat ik Hans niet eens gefeliciteerd heb.

(2) Plotseling bedenk je dat je niet eens weet wat tandsteen verwijderen inhoudt.

Tegenwoordig wordt in die betekenis ook vaak het wederkerend voornaamwoord toegevoegd. Vooral in Nederland is dat gebruik erg ingeburgerd. Zich bedenken is in die betekenis standaardtaal in Nederland.

(3) Ik bedenk me dat ik er geen seconde aan heb gedacht, dat de elektriciteit zou kunnen uitvallen. [standaardtaal in Nederland]

(4) Klazien bedacht zich dat ze nog boodschappen moest doen. [standaardtaal in Nederland]

Bijzonderheid

In het hele taalgebied is zich bedenken standaardtaal in de betekenis 'van mening veranderen, van zijn mening terugkeren'.

(5) Hij wou iets zeggen, maar bedacht zich toen hij zag dat Peter-Jan binnenkwam.

Zie ook

Onovergankelijk gebruik van overgankelijke werkwoorden (algemeen)

Communiceren: iets communiceren
Herinneren / zich herinneren
Irriteren / ergeren
Openen: het museum opent / wordt geopend
Uitzaaien / zich uitzaaien
Wijzigen: de situatie wijzigt
Zich beseffen / beseffen
Zich focussen / focussen

Naslagwerken

 

zich bedenken

Grote Van Dale (2005)

6 (ook wederk.) tot het besef of inzicht komen. syn. beseffen, zich realiseren; opeens bedacht hij dat hij nog boodschappen moest doen

Van Dale Hedendaags Nederlands (2006)

(wederkerend werkwoord) (…) op zijn besluit terugkomen, van gedachten veranderen

Verschueren (1996)

B. Wedk. zich – 1. over iets denken, het nader over wegen: bedenk u eerst. 2. na overdenking van besluit of mening veranderen: hij heeft zich toch bedacht. – Syn. beraden (zich), overwegen

Koenen (2006)

4 (wdkd) over iets nadenken, iets overwegen: zonder zich te ~; 5 (wdkd) van besluit veranderen: bedenk je je niet?

Kramers (2000)

3 (…) zich ~ nog eens over iets denken; van gedachten veranderen

Schrijfwijzer (2005), p. 167

bedacht ik me. Er zijn taalliefhebbers die beweren dat ik bedenk me in de betekenis 'herinneren' is ontstaan uit ik herinner me en ik bedenk dat. Maar in de negentiende eeuw keurden taalkundigen deze uitdrukking al goed.

Taalwijzer (2000), p. 54

bedenken, zich - is ook gebruikelijk in de betekenis van denken over, aan. Agnes bedacht zich plotseling dat ze (…) nog een ijskast vol drank had (Van Straaten, Agnes, p. 40). Op weg naar huis bedacht ik me dat ik het antwoord tot tja had kunnen beperken (Tb. nov. '92). Het tarief is uitzonderlijk voordelig, zeker wanneer men zich bedenkt dat er zes personen voor mee mogen en de maaltijden inclusief zin (Tg 03-09-94). Terwijl ik me dit bedenk schiet het me te binnen dat ik nog weleens naar Groningen zou willen (NRC 9-04-95).

Geschiedenis van het Nederlands (1999), p. 143-144

Hier zien we dus het gebruik van zich (zelfs dubbel) in zinnen waarin dat traditioneel niet moest. Ook in andere gevallen zien we soms een toename van het gebruik van zich. (…) Op het einde van de 20ste eeuw lijkt het gebruik van zich bedenken algemeen geworden, niet in de oude betekenis: 'van mening veranderen', maar als 'bedenken'. Evenzo zich beseffen. (…) Hoe deze gevallen verklaard moeten worden, is niet duidelijk. Men zou kunnen wijzen op analogie met zich afvragen, zich realiseren, zich indenken, enzovoort. Maar het is ook mogelijk dat een algemenere afname in het gebruik van zich, zoals door Wethlij en anderen gesignaleerd, tot gevolg heeft dat men hier en daar, hypercorrect, juist extra zich gaat gebruiken.