Woordgeslacht van afkortingen

Afkortingen kunnen onderscheiden worden in initiaalwoorden, waarbij alleen de namen van de afzonderlijke letters uitgesproken worden (bijv. nv, BW, VPRO), en letterwoorden, waarbij de beginletters samen als één woord (met een of meer lettergrepen) uitgesproken worden (bijv. ANS, pin, VARA).

Voor beide categorieën van afkortingen geldt dat het geslacht in principe bepaald wordt door het geslacht van het afgekorte zelfstandig naamwoord en als er meer zelfstandige naamwoorden afgekort zijn, van het zelfstandig naamwoord dat kern (hoofd) is.

Voorbeelden:

- Initiaalwoorden: de nv, vanwege de vennootschap; het OM, vanwege het ministerie; de KB (Koninklijke Bibliotheek), vanwege de bibliotheek, naast het KB (Koninklijk Besluit), vanwege het besluit; de ROB (Rijksdienst Oudheidkundig Bodemonderzoek), vanwege de dienst; het VNO (Verbond van Nederlandse Ondernemingen), vanwege het verbond; het ABN (Algemeen Beschaafd Nederlands), vanwege het Nederlands, maar de ABN (Algemene Bank Nederland), vanwege de bank.

- Letterwoorden: de ANS (Algemene Nederlandse Spraakkunst), vanwege de spraakkunst; het ITG (Instituut voor Tropische Geneeskunde), vanwege het instituut.

Soms komt ook een variant voor waarbij het geslacht afwijkt van dat van het zelfstandig naamwoord dat oorspronkelijk de kern is. Dat komt vermoedelijk doordat men zich niet meer bewust is van de volledige naam die achter de afkorting schuilgaat.

Voorbeelden:

het Riagg (Regionale Instelling voor Ambulante Geestelijke Gezondheidszorg), hoewel het de instelling is; het SNUF (Stichting Nijmeegs Universiteitsfonds), al is het de stichting; de Buma (Bureau voor Muziekauteursrechten), hoewel het het bureau is; de havo (hoger algemeen voortgezet onderwijs) ondanks het onderwijs.

In het laatste geval kan met de keuze van het lidwoord een betekenisverschil samenhangen: de havo staat dan voor de school zelf, terwijl het havo gebruikt wordt voor het onderwijstype.

Modem (de / het -)

Een aparte groep vormen afkortingen die uit vreemde talen overgenomen zijn. In principe wordt het geslacht bepaald door het naastgelegen Nederlandse zelfstandig naamwoord.

Voorbeelden:

het ANC (African National Congress), vanwege het congres; de PS (Parti Socialiste) of de SPD (Sozialdemokratische Partei Deutschlands), vanwege de partij; de NATO (North Atlantic Treaty Organization), vanwege de organisatie; de CDU (Christlich Demokratische Union), de UDF (Union pour la démocratie française) of de UEFA (Union of European Football Associations/Union europeénne des football associations), vanwege de unie; de FIT (Fédération Internationale des Traducteurs), vanwege de federatie; een uitzondering is de FBI (Federal Bureau of Investigation), ondanks het bureau.

Is er geen naastgelegen zelfstandig naamwoord, dan krijgt de afkorting gewoonlijk de.

Voorbeelden:

de ETA, de KGB; IRA vormt hier in zoverre een uitzondering dat sommige mensen in plaats van de IRA zeggen het IRA, waarbij kennelijk de Nederlandse vertaling van army het geslacht bepaalt (het leger).

Naslagwerken

ANS (1997) , p. 150-151