Officiële spelling Nederlandse Taalunie

Zo'n / zulke mensen; zo'n / zulk bier

Vraag

Wat is correct: Zo'n mensen vertrouw ik niet of Zulke mensen vertrouw ik niet?

Antwoord

Het is onduidelijk of we een combinatie als zo’n mensen wel of niet tot de standaardtaal in België kunnen rekenen. Standaardtaal in het hele taalgebied is in elk geval zulke mensen.

Toelichting

In de standaardtaal zijn de aanwijzende voornaamwoorden zulk(e) en zo'n over het algemeen complementair. Zulk(e) is in het hele taalgebied combineerbaar met meervoudige zelfstandige naamwoorden en met enkelvoudige zelfstandige naamwoorden die niet-telbaar zijn (stofnamen, bijvoorbeeld bier en pap, maar ook woorden zoals pijn, vee en weer):

(1) Ze vertelde me dat ze een hekel had aan zulke mensen.

(2) In België is het zelden zulk slecht weer.

Zo'n wordt in de standaardtaal in het hele taalgebied gecombineerd met de overige enkelvoudige woorden.

(3) Ik heb nog nooit zo'n vreemd boek gelezen.

(4) Wat moet zo'n man aanvangen met een oogpotlood en een lippenstift?

In België wordt zo'n ook veelvuldig gebruikt in combinatie met meervoudige zelfstandige naamwoorden, ook door veel standaardtaalsprekers. Toch is er een niet te verwaarlozen groep taalgebruikers die dergelijke combinaties afkeurt. Het is daarom niet duidelijk of die combinaties tot de standaardtaal in België gerekend kunnen worden.

(5) 'Je moet zo'n mensen niet vertrouwen', fluisterde zijn moeder hem toe. (in België, status onduidelijk)

Het gebruik van zo'n voor niet-telbare zelfstandige naamwoorden is wél standaardtaal in België. Het is er zelfs het meest normale gebruik. Toch wordt ook het gebruik van zulk(e) in die gevallen aanvaard.

(6) Pedro zei dat hij zo'n bier niet lust en dat hij het liefste gewoon pils drinkt. [standaardtaal in België]

(7) In Engeland is het altijd zo'n slecht weer. [standaardtaal in België]

Bijzonderheid

Zo'n is standaardtaal in het hele taalgebied in combinatie met een meervoudig zelfstandig naamwoord, als het betrekking heeft op een daarbij horend telwoord en betekent 'ongeveer'.

(8) Er waren zo'n veertig leden aanwezig.

Verder kan zo'n samen met een niet-telbaar zelfstandig naamwoord optreden als het de betekenis van een versterkende bepaling heeft.

(9) Ze had zo'n pijn dat ze niet meer kon lopen. ('een zo hevige pijn')

Naslagwerken

 

zo'n zulk(e)
Grote Van Dale (2005) 6 (Belg.N., niet alg.) zulke 1 dergelijk: zulke woorden; zulk brood
Van Dale Hedendaags Nederlands (2006) [in deze betekenis niet opgenomen] 1 zodanig, dusdanig
Verschueren (1996) [bij zo] 6. (…) - een of -'n bedrieger!; -'n volkomen wanorde 1. (…) a. bij enkelvoudige stofnamen: - hout, - brood, -e boter. b. bij woorden met collectieve betekenis: -e taal past hier niet c. bij noodzakelijk enkelvoudige woorden: - geschrijf; - taalgebruik; -e ergernis. d. bij woorden in het meervoud: -e schoenen kan ik niet gebruiken; hij schreef -e romans als men toen graag las; er zijn -e ogenblikken die veel leed doen vergeten; je vindt -e mensen altijd wel
Koenen (2006) [in deze betekenis niet opgenomen] zodanig
Kramers (2000) [bij zo] 8 ZN: ~ een of zo'n zulk(e): zijn wij dan zo'n toffe jongens? 1 zodanig, dergelijk (…) 2 ZN zo'n: ik heb nooit op zulke fiets gezeten; ~ een zo'n
ANS (1997), p. 312 of online via de E-ANS (…) Regionaal (dat wil zeggen in een groot zuidoostelijk deel van het Nederlandse taalgebied) kan zo’n voorkomen waar de standaardtaal zulk(e) heeft. In de standaardtaal vullen zulk(e) en zo'n (zelden gespeld zo een) elkaar aan. Voor substantieven in het enkelvoud die met het onbepaald lidwoord een gecombineerd worden, wordt zo’n gebruikt, in andere gevallen zulk(e). (…)
Taalboek Nederlands (1997), p. 170 Zo’n staat voor telbare zelfstandige naamwoorden in het enkelvoud – die het lidwoord een kunnen hebben; (…) (…) zulk(e) staat voor meervouden, stofnamen en singularia tantum.
Correct Taalgebruik (2006), p. 322 Voor een zelfstandig naamwoord in het meervoud gebruiken we zulke. (…) Voor een niet-telbaar het-woord kan zowel zo'n als zulk. (…) Zo'n wordt wel gebruikt voor een getal, in de betekenis van ongeveer. -
Woordenboek correct taalgebruik (2004), p. 328 [bij zo, wordt afgekeurd] zo'n dingen doen we niet, zulke dingen -
Taalwijzer (1998), p. 390, 392 1) niet verwarren met *zulk(e); zo’n wordt gebruikt voor subst. in het enk. die met het onbepaald lidwoord een gecombineerd kunnen worden 1) Niet te verwarren met *zo’n; zulk komt voor bij het-woorden in  het enk.; zulke voor subst. in het mv.
Stijlboek VRT (2003), p. 278 [bij woorden zo'n / zulke / zulk een] Zo'n staat bij voorwerpsnamen in het enkelvoud. Zulk een is ouderwets. Gebruik: zo'n. (…) Zulk(e) staat bij voorwerpsnamen in het meervoud, bij niet-telbare woorden en bij stofnamen. (…) Zo'n kan ook bij niet-telbare woorden voorkomen als versterkend woord. (…) Zo'n kan ook 'ongeveer' betekenen. -