Officiële spelling Nederlandse Taalunie

Welke (de regels -)

Vraag

Kun je welke gebruiken in de zin de regels welke in acht moeten worden genomen?

Antwoord

Ja. In de formele schrijftaal kan welke als betrekkelijk voornaamwoord worden gebruikt; het verwijst alleen naar de-woorden en meervoud. Bij voorkeur gebruikt men die of vormen als waaraan, waarin, waardoor enzovoort. In sommige gevallen is het gebruik van welke echter moeilijk te vermijden (die, welke ..., de bepalingen, krachtens welke het verboden is).

Toelichting

Het zelfstandig gebruikte betrekkelijk voornaamwoord welke behoort tot de schrijftaal en verwijst altijd naar woorden in het meervoud of naar de-woorden in het enkelvoud die op personen of op zaken betrekking kunnen hebben:

(1) De regels welke in acht moeten worden genomen, lapt hij aan zijn laars.

(2) De familieleden welke reeds zijn overleden, worden tijdens het gebed herdacht.

In dit zelfstandige gebruik kan het schrijftalige welke altijd door het betrekkelijk voornaamwoord die worden vervangen. Die verdient dan de voorkeur. Dat is niet het geval wanneer het verwijst naar het aanwijzend voornaamwoord die; welke kan dan worden gebruikt om de opeenvolging die die te vermijden:

(3) In aanmerking komen die gebouwen die op de monumentenlijst staan en die welke het stadsgezicht bepalen.

Welke kan in de betrekkelijke bijzin worden voorafgegaan door een voorzetsel en verwijst dan meestal naar personen. In dit geval kan welke worden vervangen door wie. In plaats van de combinatie van voorzetsel + betrekkelijk voornaamwoord kan bovendien meestal een voornaamwoordelijk bijwoord (waartegen, waarin, waardoor enzovoort) worden gebruikt, maar dit gebruik is niet voor iedereen aanvaardbaar:

(4a) Personen tegen welke een proces is aangespannen. (schrijftaal)

(4b) Personen tegen wie een proces is aangespannen. (formeel)

(4c) Personen waartegen een proces is aangespannen. (informeel)

Dit is uiteraard niet mogelijk na voorzetsels waarmee geen voornaamwoordelijk bijwoord kan worden gevormd (onder andere aangaande, behoudens, blijkens, gedurende, gezien, ingevolge, krachtens, namens, ondanks, sinds, tijdens, volgens, wegens). Bij deze voorzetsels kan welke ook naar zaken verwijzen. Als men een betrekkelijke bijzin wil gebruiken, kan het gebruik van welke dus ook in deze gevallen niet of moeilijk vermeden worden:

(5) De wetsbepalingen, krachtens welke deze handelwijze is verboden.

(6) De lezing, tijdens welke hij in slaap is gevallen.

In de overige gevallen verdient het de voorkeur die, wie of voornaamwoordelijke bijwoorden te gebruiken.

Zie ook

Degene (voor zaken)
Die / wie (de man - ik het boek gaf)
Hetgeen / wat
Hetwelk
Waarmee / met wie (de mensen - ik samenwerk)
Waarzonder
Welk(e) (de kamer, - vertrek)
Welke / wat voor

Naslagwerken

ANS (1997) , p. 336-337 of online via de E-ANS

Het betrekkelijk voornaamwoord welke behoort tot formeel taalgebruik; het heeft altijd een expliciet DE-antecedent. (...) Welke treedt ook op in voorzetselconstituenten als het antecedent personen noemt (...) Na voorzetsels die niet in aanmerking komen voor de vorming van voornaamwoordelijke bijwoorden (...), kan welke ook voor zaken gebruikt worden. In de standaardtaal gebruikt men wie, die of een voornaamwoordelijk bijwoord. Alleen na voorzetsels als krachtens, volgens, vanaf, enz. is het gebruik van welke niet te vermijden, tenzij een ander voorzetsel (of een voorzetseluitdrukking) gebruikt wordt, bijv. In plaats van krachtens welke de voorzetseluitdrukking op grond waarvan.

Handboek Verzorgd Nederlands (1996) , p. 203-204

Het betrekkelijk voornaamwoord welke is in het hedendaags Nederlands verouderd. (...) In een tweetal gevallen moeten we toch welke gebruiken. In de eerste plaats moeten we dat doen na voorzetsels waarmee geen voornaamwoordelijk bijwoord te vormen is. (...) Verder gebruiken we welk(e) als het onderdeel uitmaakt van een zelfstandignaamwoordgroep die aan het begin van een bijvoeglijke bijzin het antecedent herhaalt.

Taalboek Nederlands (1997) , p. 175

In schrijftaal komen ook (...) welk(e), hetwelk en hetgeen voor. In de standaardtaal zijn die niet meer gebruikelijk. (...) Slechts als er dubbelzinnigheid kan ontstaan of als men geen voornaamwoordelijk bijwoord of een ander voornaamwoord geschikt acht (...), kan welk(e) worden gebruikt.

Prisma Stijlboek (1993) , p. 268

welke als betr. vnw is op zijn plaats in verheven stijl, daarbuiten is het uiting van gewichtigdoenerij. Dus: De man [welke] ik daar ontmoet heb, ... De boeken [welke] ik gelezen heb, ..., maar: De man die en De boeken die. Ter vermijding van tweemaal die is welke evenwel bruikbaar: Deze boeken zijn spannender dan die [die] ik eerst gelezen heb, klinkt beter in de vorm: ... dan die welke ik enz. [Wat tussen rechte haken staat, is onjuist, verwerpelijk, fout.]