Tussen X en zij / hen die ...

Antwoord

In deze zin wordt ten onrechte zij in plaats van hen gebruikt na het voorzetsel tussen. Correct is: Over deze kwestie is er verschil van mening tussen de mensen die hier zijn geboren en hen die hier onlangs zijn komen wonen. Het is ook mogelijk in plaats van het persoonlijk voornaamwoord (hen) het aanwijzend voornaamwoord degenen te gebruiken.

Toelichting

Als een voorzetsel wordt gecombineerd met een persoonlijk voornaamwoord, heeft dit voornaamwoord verplicht de niet-onderwerpsvorm (van mij, niet: van ik; met jou, niet: met jij; zonder hen, niet: zonder zij). Aangezien het voorzetsel tussen de verwijzing naar twee of meer zaken of personen behoeft, volgt op het voorzetsel in veel gevallen een nevenschikking van twee elementen, waarbij het tweede element gescheiden is van het voorzetsel. Door deze scheiding zou onder het spreken en schrijven het besef verloren kunnen gaan dat de niet-onderwerpsvorm van het persoonlijk voornaamwoord door het voorzetsel wordt vereist.

Het gebruik van de onderwerpsvorm zij i.p.v. de niet-onderwerpsvorm hen (of hun) na voorzetsels komt alleen voor als er een bijvoeglijke bijzin volgt waarin het betrekkelijk voornaamwoord die de functie van onderwerp vervult. De verbuiging van het persoonlijk voornaamwoord wordt dus niet bepaald door de functie die het in de hoofdzin vervult, maar door de functie van het volgende betrekkelijk voornaamwoord in de bijzin. Zij die wordt in deze gevallen blijkbaar als een min of meer vaste combinatie beschouwd en gedraagt zich als het onveranderlijke betrekkelijk voornaamwoord met ingesloten antecedent wie (= degene(n) die).

Bijzonderheid

Dit verschijnsel lijkt algemener te zijn. De combinatie zij die komt ook voor na andere voorzetsels dan tussen en dus ook wanneer het voornaamwoord niet van het voorzetsel is gescheiden, bijvoorbeeld: terwille van zij die in de buurt stonden. Ten slotte komt zij die niet alleen voor na voorzetsels, maar ook als lijdend voorwerp (zij die daar in de hoek staan, heb ik hier niet eerder gezien).

Het algemene verschijnsel dat naamvalskenmerken uit het Nederlands verdwijnen, speelt hierbij waarschijnlijk ook een rol. Zo komt de niet-onderwerpsvorm hun in Nederland vaak als onderwerp voor i.p.v. zij (hun hebben dat gedaan); in België ook 'm i.p.v. hij (toen heeft 'm dat gedaan). Vergelijkbaar is voorts het gebruik van de niet-onderwerpsvorm na als (zo groot als hem, hun). Aangezien dit gebruik als substandaard wordt beschouwd, zijn taalgebruikers tegenwoordig mogelijk ervoor beducht hun in plaats van zij te gebruiken en kiezen zij in dit geval hypercorrect voor zij.

Zie ook

Groter dan mij / ik
Hun / zij hebben dat gedaan

Naslagwerken

ANS (1997), p. 521-522; Grote Van Dale (2005)