U bent hier: taalunieversum » taaladvies

Tevergeefse / vergeefse

Antwoord

Alleen een vergeefse poging is goed. Als het voor een zelfstandig naamwoord staat, gebruiken we alleen vergeefs, nooit tevergeefs.

Toelichting

Voor een zelfstandig naamwoord - zoals in een vergeefse poging - kan alleen vergeefs gebruikt worden. We noemen vergeefs in dat geval een attributief gebruikt bijvoeglijk naamwoord. Vergeefs kan ook voorkomen als predicatief gebruikt bijvoeglijk naamwoord en als bijwoord. Tevergeefs komt alleen voor als predicatief gebruikt bijvoeglijk naamwoord of als bijwoord, nooit als attributief gebruikt bijvoeglijk naamwoord.

Een attributief gebruikt bijvoeglijk naamwoord benoemt een eigenschap of kenmerk van een zelfstandig naamwoord, en staat vlak voor dat zelfstandig naamwoord:

(1) De laatste weken deden verschillende avonturiers een vergeefse poging om de wereld rond te reizen in een luchtballon.

(2) Hij deed een vergeefs beroep op haar inlevingsvermogen.

(3) Hij probeerde de stapel tegen te houden, maar het was vergeefse moeite.

Een bijvoeglijk naamwoord kan ook predicatief gebruikt worden. In dat geval zegt het ook iets over het zelfstandig naamwoord, maar staat het verderop in de zin. Voorbeelden zijn:

(4) De poging van de Amerikanen was vergeefs/tevergeefs.

(5) Die moeite bleek al snel vergeefs/tevergeefs.

Een bijwoord geeft nadere informatie over de handeling die door het werkwoord wordt uitgedrukt. Dat is het geval in de volgende zinnen:

(6) Hij probeerde tevergeefs/vergeefs de vallende stapel boeken tegen te houden.

(7) Hij hoopte tevergeefs/vergeefs haar binnenkort terug te zien.

Zie ook

Onverwachtse / onverwachte
Recentelijk / recent
Respectievelijke / respectieve

Naslagwerken

Prisma Stijlboek (1993), p. 240, Schrijfwijzer (1995), p. 90

	tevergeefs	vergeefs
Verschueren (1996)	bw. vruchteloos, vergeefs: het was - gesmeekt; nooit - bij iemand aankloppen.	bn. en bw. (...) nutteloos, vruchteloos: -e moeite; een -e poging; - werken.
Kramers (1996)	bijw zonder resultaat	bijw bn vruchteloos
Grote Van Dale (2005)	(bw. van modaliteit), zonder succes, resultaat, vrucht, syn. nutteloos, vergeefs: op zijn mildheid werd nooit tevergeefs een beroep gedaan; ik heb tevergeefs gezocht; tevergeefs! het baatte niet; (ook als secundair bn.) al zijn pogingen waren tevergeefs.	(bn.) (...) zonder resultaat, syn. nutteloos, vruchteloos: u komt, werkt vergeefs; vergeefse pogingen, moeite
Van Dale Hedendaags Nederlands (1996)	0.1 zonder succes => vruchteloos (...) hij probeerde het .	0.1 zonder resultaat => nutteloos, vruchteloos (...) ~e pogingen
Van Dale Handwoordenboek (1996)	0.1 zonder succes => vruchteloos (...) al haar pogingen waren .	0.1 zonder resultaat => nutteloos, vruchteloos (...) vergeefse pogingen (...) u komt vergeefs
Wolters-Koenen (1996)	bn, bw vruchteloos, zonder resultaat: iets ~ proberen; alle pogingen waren	bn, bw nutteloos, vruchteloos: ~e moeite, ~e pogingen
Grote Prisma (1997)	vergeefs (bijw.)	zonder succes, niets opleverend, vruchteloos (bn.)