U bent hier: taalunieversum » taaladvies

Als je van de trap valt, (dan) ben je snel beneden

Antwoord

Beide zinnen zijn correct. Het gebruik van dan is mogelijk, maar niet verplicht.

Toelichting

Bijzinnen die beginnen met als, wanneer en indien, kunnen zowel voor als na de hoofdzin staan: Als ik roep, moet je komen / Je moet komen, als ik roep. Als deze bijzinnen aan de hoofdzin voorafgaan, kan de hoofdzin beginnen met het bijwoord dan, maar dat is niet noodzakelijk. Het gebruik van dan komt in dit soort zinnen meer in gesproken dan in geschreven taal voor. Vergelijk:

(1a) Als je van de trap valt, dan ben je snel beneden.

(2b) Als je van de trap valt, ben je snel beneden.

In langere zinnen waarin de bijzin met als, wanneer of indien vooropstaat, kan het duidelijker zijn om het bijwoord dan in de hoofdzin wel te gebruiken:

(3a) Als je van het dak valt doordat je als dekker niet de juiste veiligheidsmaatregelen hebt getroffen, dan kan de verzekeringsmaatschappij bezwaar aantekenen.

Bijzonderheid

De bijzinnen die met de voegwoorden als, wanneer en indien beginnen, drukken een veronderstelling of voorwaarde uit (als en wanneer kunnen daarnaast ook een verhouding in de tijd uitdrukken). Maar ook een bijzin zonder voegwoord - waarin de persoonsvorm vooropstaat - kan als veronderstellende of voorwaardelijke bijzin aan de hoofdzin voorafgaan. Na een dergelijke zin is het gebruik van dan aan te bevelen; weglating van dan behoort tot het informele taalgebruik:

(1b) Val je van de trap af, dan ben je snel beneden.

(2b) Val je van de trap, ben je snel beneden. (informeel)

In Geschiedenis van het Nederlands in de twintigste eeuw (1999) worden zinnen als 2b 'Croma-zinnen' genoemd. Deze aanduiding komt voort uit een reclamekreet uit de jaren tachtig: 'Hou je van vlees, braad je in Croma.'

Zie ook

Wanneer / als (+ tegenwoordige of toekomende tijd)
Zo niet, (dan) ...

Naslagwerken

Geschiedenis van het Nederlands in de twintigste eeuw (1999), p. 256-262

Schrijfwijzer (1995), p. 245	1. Als ik roep, (dan) moet je komen. 2. Als je echt vindt dat je deze baan moet aannemen en dus ook wilt verhuizen, (dan) moeten wij eens ernstig praten. 3. Is er niemand aanwezig, moet je direct bellen. Korte zinnen zoals 1 klinken zonder dan iets pittiger. In langere zinnen zoals 2 is het weglaten van dan niet aan te bevelen: het zinsritme wordt dan verstoord, en bovendien mist de lezer dan een structuursignaal. In 3 is ook als weggelaten: Als er niemand aanwezig is. Zo'n constructie zonder als en dan komt vooral in spreektaal voor, maar wordt ook steeds populairder in geschreven taal.
ANS (1997), p. 560	Als bijzinnen die ingeleid worden door als, wanneer of indien vóór de rompzin staan, dan kan die rompzin beginnen met het bijwoord dan, maar dit is niet verplicht. Dergelijke vooropgeplaatste bijzinnen zijn in het algemeen te vervangen door zinnen zonder voegwoord met voor-pv en inversie; bij die vervanging is dan aan het begin van de rompzin in de standaardtaal wel verplicht (weglating behoort in dit geval tot informeel taalgebruik).
ANS (1997), p. 1395-1396	- Eet je je boterham niet op, dan krijg je geen appel. - Eet je je boterham niet op krijg je geen appel. - Als je je boterham niet opeet, dan krijg je geen appel. - Als je je boterham niet opeet krijg je geen appel. (...) Weglating van dan, waarbij de afhankelijke zin op de eerste zinsplaats komt te staan, behoort in dit geval tot het informeel taalgebruik. Tot formeel taalgebruik daarentegen behoort weglating van dan zonder dat er in de rompzin inversie van onderwerp en persoonsvorm optreedt, bijv.: - Was hij met de bus gekomen, dan zou hij nu niet natgeregend zijn. - Was hij met de bus gekomen, hij zou nu niet natgeregend zijn.