Officiële spelling Nederlandse Taalunie

Kritische / kritieke succesfactoren

Vraag

Wat is correct: kritische succesfactoren of kritieke succesfactoren?

Antwoord

Kritische succesfactoren en kritieke succesfactoren zijn beide correct. Kritisch en kritiek hebben elk hun eigen gebruiksmogelijkheden, maar in combinatie met succesfactoren wordt zowel kritische als kritieke gebruikt. Kritische of kritieke succesfactoren zijn factoren die van beslissend belang zijn voor het al dan niet behalen van succes.

Toelichting

Kritisch en kritiek hebben elk hun eigen gebruiksmogelijkheden.

In de betekenissen 'beoordelend' en 'geneigd of bekwaam tot oordelen' is alleen kritisch juist. Ook in de betekenis 'betrekking hebbend op (tekst)kritiek' gebruiken we kritisch.

(1) Hij kon haar kritische blik niet langer verdragen.

(2) In het hoger onderwijs moet je kritisch kunnen denken, dus onafhankelijk van anderen informatie analyseren en beoordelen.

(3)  Een kritische uitgave is een wetenschappelijke reconstructie van de oorspronkelijke tekst.

In de betekenissen 'hachelijk, gevaarlijk' en 'cruciaal, beslissend' is kritiek het juiste woord.

(4) Na zijn skiongeluk werd Schumacher in kritieke toestand naar het ziekenhuis overgebracht.

(5) Uit onderzoek kwam naar voren dat de meest kritieke fase in een huwelijk niet het zevende jaar is, maar de periode waarin kinderen worden geboren.

(6) Dit is een kritiek moment voor de Belgische politiek.

In combinatie met (succes)factoren is naast kritiek echter ook kritisch gangbaar (kritische (succes)factoren). Tegen dat gebruik is geen bezwaar.

(7) Wat zijn de kritieke / kritische succesfactoren voor een succesvol topsportbeleid?

In de natuurkunde wordt zowel kritisch als kritiek gebruikt om uit te drukken dat iets op het punt staat over te gaan van de ene toestand in de andere: kritische/kritieke temperatuur, kritisch/kritiek punt, kritische/kritieke druk enzovoort.

(8) Supergeleiding is het verschijnsel dat materialen beneden een kritische / kritieke temperatuur geen weerstand meer bieden aan een elektrische stroom.

(9) Bij het kritische / kritieke punt verdwijnt het onderscheid tussen gas en vloeistof.

Zie ook

Categoriek / categorisch
Synergistisch / synergisch / synergetisch

Bronnen

VRT.Taalnet. Kritiek / kritisch. Geraadpleegd op 6 mei 2014 via http://www.vrt.be/taal/kritiek-kritisch.

Onze Taal. Kritisch/kritiek. Geraadpleegd op 6 mei 2014 via https://onzetaal.nl/taaladvies/advies/kritisch-kritiek.

Naslagwerken

 

kritisch

kritiek

Grote Van Dale (2005)

[bij kritisch] 1 geneigd ofwel bekwaam tot beoordelen, m.n. tot het aanwijzen van fouten, of tot het onderkennen van juist en onjuist, waarde en onwaarde: kritische blikken (…) 2 betrekking hebbend op, behorend tot de kritiek: kritisch inzicht, vermogen; een uitgave met kritische aanmerkingen (…) 3 ingericht volgens de eisen van de kritiek: een kritische geschiedenis van Gelderland; een tekst kritisch uitgeven; een kritische tekst(uitgave) (…)

4 (nat.) op het punt staand over te gaan van de ene toestand in de andere, syn. kritiek: kritisch punt; kritische toestand; kritische temperatuur 5 (kernfysica) met de minimale massa splijtbaar materiaal om een kettingreactie in stand te houden: (van een kernreactor) kritisch worden of zijn (…)

7 in de verb. (psych.) kritische leeftijd, waarop een levensfase in een volgende overgaat, bv. de aanvang van de puberteitsjaren

[bij succesfactor] (…) kritische succesfactor

 

1 beslissend over de gunstige of de ongunstige afloop van een ziekte, betrekking hebbend op de crisis; - (vand.) beslissend omtrent de afloop van een zaak of het lot van een persoon, syn.: ernstig, hachelijk, gevaarlijk, cruciaal: kritieke omstandigheden; een kritiek ogenblik; het staat er kritiek bij (of voor)

2 kritisch (4): het kritieke punt van koolzuur

Koenen (2006)

1 op de kritiek betrekking hebbend, kritiek bevattend (…) 2 scherp keurend (…) 3 (nat) op het punt vd ene toestand over te gaan in de andere: de ~e temperatuur; (…) ~e massa

hachelijk, bedenkelijk, gevaarlijk: een ~e toestand; een ~ ogenblik netelig

Woordenboek Correct Taalgebruik (2004), p. 147

[wordt afgekeurd] een – ogenblik, kritiek, hachelijk, moeilijk. – WEL: beoordelend, kritiserend, zich - opstellen

 

Correct Taalgebruik (2006), p. 135

Als iets zorgvuldig wordt onderzocht op juistheid en gegrondheid, is kritisch het juiste woord.

Als synoniem van ernstig, gevaarlijk en hachelijk gebruiken we kritiek.

Stijlboek VRT (2003), p. 142

Ik sta kritisch tegenover het taalgebruik op radio en televisie.

De toestand van de slachtoffers is kritiek.

Het Witte Woordenboek Nederlands (2007)

1 oordelend; geneigd of bekwaam tot oordelen 2 betrekking hebbend op kritiek; met kritiek op de juistheid: ~e tekst tekst met opgave van varianten 3 nat betrekking hebbend op een overgang (…) 4 (van kernreactoren) werkzaam geworden doordat er voldoende neutronen in de splijtstof rondvliegen om een kettingreactie op gang te houden 5 op grond van maatschappijkritiek strevend naar ingrijpende veranderingen in de samenleving, waarbij men gebruik maakt van zijn eigen werkterrein: kritische leraren

beslissend; hachelijk, bedenkelijk, in een toestand van crisis zijnde