Officiële spelling Nederlandse Taalunie

Hetwelk

Vraag

Kun je met hetwelk zowel naar woorden als naar zinnen verwijzen?

Antwoord

Ja. Het archaïsche betrekkelijk voornaamwoord hetwelk kan verwijzen naar een het-woord of naar een hele zin. In de meeste gevallen is het aan te bevelen dat of wat, of vormen als waaraan, waarin, waardoor enzovoort in plaats van hetwelk te gebruiken. In sommige gevallen is het gebruik van hetwelk echter moeilijk of niet te vermijden.

Toelichting

Het zelfstandige betrekkelijk voornaamwoord hetwelk behoort tot de archaïsche taal. In de gevallen dat hetwelk zonder voorzetsel verwijst naar een het-woord, kan het altijd worden vervangen door het betrekkelijk voornaamwoord dat:

(1a) Het project, hetwelk mede wordt gefinancierd door de Nederlandse overheid,...

(1b) Het project, dat mede wordt gefinancierd door de Nederlandse overheid,...

In de gevallen waarin hetwelk naar een hele zin verwijst, kan het altijd worden vervangen door het betrekkelijk voornaamwoord wat:

(2a) De staatsgreep is verijdeld, hetwelk door niemand werd betreurd.

(2b) De staatsgreep is verijdeld, wat door niemand werd betreurd.

Wanneer hetwelk in de betrekkelijke bijzin wordt voorafgegaan door een voorzetsel, kan deze combinatie meestal worden vervangen door een voornaamwoordelijk bijwoord (waarnaar, waaraan, waarin, waardoor enzovoort):

(3a) Het verschijnsel, naar hetwelk uitgebreid onderzoek is verricht,...

(3b) Het verschijnsel, waarnaar uitgebreid onderzoek is verricht,...

Dit is uiteraard niet mogelijk na voorzetsels waarmee geen voornaamwoordelijk bijwoord kan worden gevormd (onder andere aangaande, behoudens, blijkens, gedurende, gezien, ingevolge, krachtens, namens, ondanks, sinds, tijdens, volgens, wegens). Als men een betrekkelijke bijzin wil gebruiken, kan het gebruik van hetwelk in deze gevallen niet of moeilijk vermeden worden:

(4) Het bestuur, namens hetwelk hij het woord mocht voeren. (archaïsch)

(5) Het verzoek, ingevolge hetwelk hij stappen heeft ondernomen. (archaïsch)

In de overige gevallen verdient het de voorkeur dat of wat dan wel voornaamwoordelijke bijwoorden te gebruiken.

Zie ook

Dat / wat (alles -)
Degene (voor zaken)
Hetgeen / wat
Waarzonder
Welke (de regels -)
Welke / wat voor
Welk(e) (de kamer, - vertrek)

Naslagwerken

ANS (1997), p. 341-342 of online via de E-ANS

Het betrekkelijk voornaamwoord hetwelk behoort tot formele (archaïsche) taal. Het antecedent is altijd expliciet; het kan een naamwoordelijke constituent zijn met een enkelvoudig onzijdig substantief als kern, ofwel een onafhankelijke zin. (...) De betrekkelijke bijzin is meestal uitbreidend. Hoewel het besproken voornaamwoord tot de formele archaïsche taal behoort, kan het gebruik ervan in bepaalde gevallen niet vermeden worden, als men tenminste een betrekkelijke bijzin wenst te gebruiken. Hetwelk kan namelijk na voorzetsels niet vervangen worden door dat of wat; na die voorzetsels die niet in aanmerking komen voor vorming van een voornaamwoordelijk bijwoord (...) is het gebruik van hetwelk dan de enige mogelijkheid (...). Overigens geniet het gebruik van dat of wat of van een voornaamwoordelijk bijwoord de voorkeur.

Handboek Verzorgd Nederlands (1996), p. 258

Ook woorden als hetgeen en hetwelk worden wel gebruikt om naar het-antecedenten te verwijzen (...). Deze betrekkelijke voornaamwoorden doen nu wat archaïsch aan.

Taalboek Nederlands (1997), p. 175

In schrijftaal komen ook (...) hetwelk en hetgeen voor. In de standaardtaal zijn die niet meer gebruikelijk.

Taalbaak 57.3

ambtelijk

hetwelk

neutraal

dat, wat