Officiële spelling Nederlandse Taalunie

Ervaren: ervaarde / ervoer

Vraag

Wat is de verleden tijd van ervaren: ervaarde of ervoer?

Antwoord

Ervoer is in elk geval standaardtaal. Ervaarde is een recentere vorm, die nog niet voor iedereen acceptabel is. Het is onduidelijk of we ervaarde wel of niet tot de standaardtaal in België kunnen rekenen.

Toelichting

Etymologisch is ervaren een afleiding van het werkwoord varen, een werkwoord met een sterke vervoeging (voer - gevaren); de hoofdtijden zijn dus: ervoer - ervaren.

Een aantal naslagwerken vermeldt bij ervaren ook een zwakke verledentijdsvorm: ervaarde. De zwakke verledentijdsvorm wint vooral veld in België, ook bij standaardtaalsprekers, maar ook in de noordelijke helft van het taalgebied komt hij al voor.

De zwakke vervoeging is nog niet voor iedereen acceptabel: een niet te verwaarlozen groep taalgebruikers keurt de zwakke vormen nog af. Het is daarom vooralsnog niet duidelijk of we ervaarde tot de standaardtaal in België kunnen rekenen.

In de verouderde betekenis 'vernemen' komt alleen de verledentijdsvorm ervoer voor: Onlangs ervoeren wij dat uw echtgenoot overleden is ('vernamen').

Bijzonderheid

Een vergelijkbare ontwikkeling naar een zwakke vervoeging doet zich ook voor bij werkwoorden als waaien, (be)klagen en jagen.

- De sterke en zwakke verledentijdsvormen van waaien (respectievelijk woei en waaide) zijn volgens de naslagwerken beide acceptabel, de zwakke zijn het meest frequent.

- De sterke vorm (be)kloeg van (be)klagen wordt voornamelijk in België gebruikt, maar is er geen standaardtaal meer. Standaardtaal in het hele taalgebied is (be)klaagde.

- Volgens bepaalde naslagwerken is er een betekenisverschil tussen jaagde en joeg. Jaagde kan zowel 'achtervolgde' als 'was op jacht' betekenen, joeg alleen 'achtervolgde'.

Zie ook

Werkwoorden met een zwakke en een sterke vervoeging (algemeen)

Naslagwerken

ervaren / (be)klagen / jagen / waaien
Grote Van Dale (2005) [bij ervaren] (overg.; ervoer (thans ook: ervaarde) (...) 1 (...) door ondervinding leren, gewaarworden, syn. ondervinden (...) 3 (arch.) vernemen
[bij beklagen] beklaagde (…) (gew. bekloeg)
[bij jagen] jaagde of joeg
[bij waaien] (waaide of woei, h. gewaaid) (...) 2 (van de wind) zich voordoen, syn. blazen: er woei een gure oostenwind (...) 3 door de wind bewogen, op of van de genoemde plaats gebracht worden of in beweging zijn: er woei een vuiltje in mijn oog
Van Dale Hedendaags Nederlands (2006) [bij ervaren] ervaarde
[bij beklagen] beklaagde
[bij jagen] jaagde, joeg
[bij waaien] (...) waaide/woei (...)
Verschueren (1996) [bij ervaren] ervoer en ook ervaarde
[bij beklagen] beklaagde
[bij jagen] jaagde of joeg (…) 1. (alleen: jaagde) wild vervolgen en buitmaken
[bij waaien] (waaide en woei...) (...)
Koenen (2006) [bij ervaren] ervoer of ervaarde
[bij beklagen] -klaagde
[bij jagen] jaagde of joeg
[bij waaien] waaide of woei
Kramers (2000) [bij ervaren] (ervoer, h. ervaren)
[bij beklagen] (beklaagde, h. beklaagd)
[bij jagen] (jagen of joeg, h. gejaagd)
[bij waaien](waaide of woei, h. en is gewaaid)
Taalwijzer (1998) [bij ervaren] (ervoer-ervaarde...)
[bij jagen] (joeg...)
[bij jagen] (= op jacht gaan): jaagde
Stijlboek VRT (2003), p. 38 ervoer/ervaarde (…) Voorkeur: ervoer.
beklaagde
jaagde/joeg
Schrijfwijzer (1995), p. 103 – 104 [bij waaide/woei en gestofzuigd] Sommige werkwoorden leveren problemen op bij de verleden tijd en het voltooid deelwoord. (…) Vroeger was het ervoer, nu ook ervaarde.

In een enkel geval heeft een werkwoord twee vormen voor de verleden tijd. Enkele voorbeelden: scheerde/schoor, waaide/woei, wilde/wou. Hier zijn beide vormen mogelijk. (...)
ANS (1997), p. 91, 86 of online via de E-ANS [bij 2.3.5.3 Geheel onregelmatige werkwoorden]

ervaarde ervoer37

37Ervaarde is frequenter dan ervoer. De sterke vorm wordt in Nederland eerder gebruikt dan in België.

[bij 2.3.5.2 Half onregelmatige werkwoorden]

joeg9

9Jaagde in de betekenis van 'op jacht zijn'.

klaagde kloeg10

10De vorm met klinkerverandering is regionaal (alleen in Belgisch Nederlands gebruikelijk).

waaide woei

Taalbaak (68.3) [bij Hij joeg of hij jaagde?]

Werkwoorden met een sterke én een zwakke vervoeging

(...) De voorkeursvorm staat steeds voorop (...)

ervoer/ervaarde

beklaagde

jaagde

waaide