Officiële spelling Nederlandse Taalunie

Als / zoals

Vraag

Wat is correct: Huisdieren als katten en honden worden 's zomers vaak naar een asiel gebracht of Huisdieren zoals katten en honden worden 's zomers vaak naar een asiel gebracht?

Antwoord

De voegwoorden als en zoals zijn in deze zin allebei correct.

Toelichting

Als en zoals kunnen gebruikt worden om personen, dieren of zaken te vergelijken of door middel van een voorbeeld nader te expliciteren.

(1a) Ook grote schrijvers (zo)als Claus en Mulisch zullen weleens last van writer's block gehad hebben.

(1b) Ook grote schrijvers, zoals Claus en Mulisch, zullen weleens last van writer's block gehad hebben.

Als de zin met een pauze vóór het voegwoord wordt gelezen, is er een sterke voorkeur voor zoals. De pauze wordt weergegeven door een komma of gedachtestreepjes. Wat tussen de komma's of gedachtestreepjes staat, is informatie die in principe weggelaten kan worden. Die extra informatie kan geparafraseerd worden als: 'bijvoorbeeld', 'als daar zijn', 'wat … is /zijn'. De betekenis is dan uitbreidend. Zonder pauze gebruiken we eerder als, maar zoals is ook mogelijk. De betekenis is dan beperkend en kan omschreven worden als: 'te vergelijken met', 'behorend tot dezelfde categorie of soort'. Uit de context blijkt doorgaans of een zin uitbreidend of beperkend gelezen moet worden.

(2a) Er zijn massa's tv-programma's over gewone mensen (zo)als u en ik. (= gewone mensen die vergeleken kunnen worden met u en mij)

(2b) Er zijn massa's tv-programma's over gewone mensen, zoals u en ik. (= gewone mensen, wat u en ik zijn)

(3a) Insecten (zo)als bijen en hommels kunnen venijnig steken. (=insecten die behoren tot dezelfde categorie van insecten als bijen en hommels)

(3b) Insecten, zoals bijen en hommels, kunnen venijnig steken. (= insecten, bijvoorbeeld bijen en hommels)

(4a) Kruiden (zo)als kaneel, gember en saffraan geven het meest alledaagse gerecht een pittige smaak. (= kruiden die behoren tot dezelfde categorie als kaneel, gember en saffraan)

(4b) Kruiden, zoals kaneel, gember en saffraan, geven het meest alledaagse gerecht een pittige smaak. (= kruiden, bijvoorbeeld kaneel, gember en saffraan)

In sommige gevallen is alleen een uitbreidende of beperkende lezing mogelijk.

(5) Insecten, zoals torren, vliegen en kevers, hebben zes poten. ('Insecten, wat torren, vliegen en kevers zijn, hebben zes poten', = uitbreidend)

(6) Mensen (zo)als Bart en Martien zijn voor elkaar gemaakt. ('Mensen die vergelijkbaar zijn met Bart en Martien, zijn voor elkaar gemaakt', = beperkend)

Zie ook

Gelijk / zoals
Komma bij beperkende en uitbreidende bijvoeglijke bijzinnen
Komma voor en na een bijvoeglijke beknopte bijzin
Zoals bijvoorbeeld (dubbelop?)
Zoals hem / hij

Naslagwerken

als zoals
Grote Van Dale (2005) I (ondersch.voegw. van vergelijking) ter uitdrukking van een overeenkomst tussen twee met elkaar vergeleken zaken, syn. zoals: allerlei marmersoorten, als (als daar is, als bijvoorbeeld) wit, zwart, geel marmer; iemand als jij, wij I (ondersch. voegw. van vergelijking) 3 (in verklarende zin) bijvoorbeeld: voertuigen, zoals auto's, wagens, bakfietsen
Van Dale Hedendaags Nederlands (2006) [vw.] 1 ter aanduiding van een overeenkomst tussen twee met elkaar vergeleken zaken of personen: een kerel als een reus; snurken als een varken 2 als daar zijn, bijvoorbeeld (verklarend): voertuigen zoals auto's, wagens, bakfietsen
Koenen (2006) I vw zoals: lopen ~ een haas vw 2 te weten; bijvoorbeeld: een aantal vogelsoorten, ~ de meeuw
ANS (1997), p. 569 of online via de E-ANS In de (a) -zinnen (zonder komma(-intonatie)) is er ten minste een sterke voorkeur voor als, in de (b) -zinnen (met komma(-intonatie)) voor zoals:

(15a) Buitenlandse dagbladen als 'Le Monde', 'The Times' en de 'Pravda' kun je hier overal krijgen.
(15b) Buitenlandse dagbladen, zoals 'Le Monde', 'The Times' en de 'Pravda', kun je hier overal krijgen.
(16a) Zeevarende landen als Noorwegen, Zweden, Groot-Brittannië en Nederland zijn tegen dit voorstel.
(16b) Zeevarende landen - zoals Noorwegen, Zweden, Groot-Brittannië en Nederland - zijn tegen dit voorstel.