Officiële spelling Nederlandse Taalunie

Wijzen op (de kandidaten worden / wordt erop gewezen dat ...)

Vraag

Wat is correct: De kandidaten worden erop gewezen dat de formulieren tijdig ingestuurd moeten worden of De kandidaten wordt erop gewezen dat de formulieren tijdig ingestuurd moeten worden?

Antwoord

Strikt genomen hoort hier een enkelvoudige persoonsvorm (wordt) gebruikt te worden aangezien de kandidaten geen onderwerp is. Toch wordt dit door nogal wat taalgebruikers wel als zodanig opgevat, met als gevolg dat hier een meervoudige werkwoordsvorm gebruikt wordt. Dat gebruik is niet fout te rekenen.

Toelichting

Het werkwoord wijzen (op) wordt verbonden met een indirect object, zij het dat dit niet een klassiek meewerkend of belanghebbend voorwerp is. In een zin in de lijdende vorm heeft het bedoelde zinsdeel dezelfde functie als in de overeenkomstige zin in de bedrijvende vorm. Vergelijk:

(1) Men wijst de kandidaten erop dat de formulieren tijdig ingestuurd moeten worden. (zin in de bedrijvende vorm; men is onderwerp, de kandidaten is indirect object)

(2a) Er wordt de kandidaten op gewezen dat de formulieren tijdig ingestuurd moeten worden. (zin in de lijdende vorm; er komt in de plaats van een onderwerp, de kandidaten is indirect object)

In beide zinnen heeft de bijzin (dat de formulieren...) de functie van voorzetselvoorwerp. In (1b) richt de persoonsvorm zich naar het woord er. Een meervoudige persoonsvorm is hier onmogelijk:

(2b) Er worden de kandidaten op gewezen dat de formulieren tijdig ingestuurd moeten worden. (uitgesloten)

Anders dan in (2a) staat in de zin uit de vraag de zelfstandig-naamwoordgroep de kandidaten op de eerste plaats. Deze constructie (3) is gebruikelijker dan (2a):

(3) De kandidaten worden/wordt erop gewezen dat de formulieren tijdig ingestuurd moeten worden.

Het woord er ontbreekt (beter gezegd: het is samengevallen met het eerste deel van het voorlopig voorzetselvoorwerp erop en dus niet zichtbaar aanwezig). Voor het taalgevoel van veel taalgebruikers fungeert de kandidaten nu als onderwerp van de zin. De persoonsvorm komt in overeenstemming met die meervoudige woordgroep in het meervoud te staan. Tegen dit gebruik van de meervoudsvorm wordt steeds minder bezwaar gemaakt.

Zie ook

Congruentieproblemen met een als onderwerp gevoeld meewerkend voorwerp (algemeen)

Verzocht (reizigers worden / wordt -)

Naslagwerken

ANS (1997), p. 1409 of online via de E-ANS; Correct Taalgebruik (1997), p. 230