Officiële spelling Nederlandse Taalunie

Naamwoordstijl

Vraag

Welke formulering verdient de voorkeur: Hij levert een inspanning om tot verbetering van zijn positie te komen of Hij spant zich in om zijn positie te verbeteren?

Antwoord

De formulering Hij spant zich in om zijn positie te verbeteren verdient meestal de voorkeur. In het algemeen geldt dat het beter is om in een tekst werkwoorden te gebruiken (in dit geval: zich inspannen, verbeteren) in plaats van de zelfstandige naamwoorden die daarvan afgeleid zijn (meestal -ing-vormen, maar ook het + infinitief). In bepaalde gevallen kan de 'naamwoordstijl' wel functioneel zijn.

Toelichting

Onder de noemer 'naamwoordstijl' wordt een veelvuldig gebruik van de volgende vormen begrepen:

- zelfstandige naamwoorden die van een werkwoord zijn afgeleid (met de achtervoegsels -ing, -atie e.d.);

- zelfstandige naamwoorden die dezelfde vorm hebben als een werkwoordstam;

- infinitieven die als zelfstandig naamwoord worden gebruikt.

Voorbeelden:

(1a) De vereniging zet zich in voor het behoud van het historische stadsgezicht en de restauratie van de in verval geraakte gevels.

(2a) De auteur beperkt zich tot vermelding van de woorden die hetzelfde tot uitdrukking brengen.

(3a) Hij maakt een gewoonte van het indienen van voorstellen die geen kans van slagen hebben.

De naamwoordstijl wordt algemeen beschouwd als vaag, saai, droog, zakelijk en onpersoonlijk, en is kenmerkend voor ambtelijk en wetenschappelijk taalgebruik. Net als bij het gebruik van de lijdende vorm blijft bij het gebruik van de naamwoordstijl de persoon die verantwoordelijk is voor de handeling of werking, doorgaans ongenoemd. Om de leesbaarheid van teksten te bevorderen bevelen verschillende naslagwerken daarom aan, waar dat mogelijk is, werkwoorden (vooral persoonsvormen) te gebruiken in plaats van zelfstandige naamwoorden. In bovenstaande voorbeeldzinnen kan de naamwoordstijl eenvoudig worden vermeden:

(1b) De vereniging zet zich ervoor in het historische stadsgezicht te behouden en de in verval geraakte gevels te restaureren.

(2b) De auteur beperkt zich ertoe de woorden te vermelden die hetzelfde uitdrukken.

(3b) Hij maakt er een gewoonte van voorstellen in te dienen die geen kans van slagen hebben.

Er kan wel sprake zijn van betekenisverschil. Doordat (1b) persoonlijker is, ligt bij deze zin de interpretatie waarbij de vereniging het behoud en de restauratie zelf ter hand neemt, meer voor de hand dan in zin (1a). Als men bewust kiest voor een onpersoonlijke stijl, kan de naamwoordstijl functioneel zijn. Dat is bijvoorbeeld het geval als de schrijver de handelende persoon niet kan of niet wil noemen, als hij niet de handeling, maar het concept centraal wil stellen en als hij wil afwisselen met persoonlijker taalgebruik. Naar ons oordeel kan en hoeft men dus niet in alle gevallen (combinaties met) zelfstandige naamwoorden door werkwoorden te vervangen. Net als voor de lijdende vorm geldt voor de naamwoordstijl dat het aan te bevelen is voor afwisseling te zorgen.

Bijzonderheid

In krantenkoppen en dergelijke is de naamwoordstijl gewoon en kan men die dikwijls moeilijk vermijden. Voorbeelden:

(4) Overname Martinair nog onzeker

(5) Bijval Verbruggen na aanval op Amerikaanse hypocrisie

(6) Maximale druk op regering Belgrado

(7) Massaal protest boeren in Brussel

Zie ook

Lijdende vorm (passief)
Men
Succes kennen

Naslagwerken

Schrijfwijzer (1995) , p. 79-80; Handboek Stijl (1997) , p. 85-90; Stijlboek De Standaard (1997) , p. 180-181; Taalboek Nederlands (1997) , p. 342; Stijlwijzer (1996) , p. 52-61