Ironie / cynisme / sarcasme

Antwoord

Ironie is bedekte, milde spot. Men zegt bijvoorbeeld het tegenovergestelde van wat men bedoelt.

Sarcasme is sterker: bijtende spot.

Cynisme is een houding die voortkomt uit wantrouwen, scepsis ('gerede twijfel') tegenover de goede bedoelingen van de medemens en kan hoogstens spottend worden opgevat.

Toelichting

Verwarring omtrent deze begrippen kan gemakkelijk ontstaan, omdat ze in de eerste plaats uitdrukking geven aan een houding en niet formeel te identificeren zijn. Ironie bijvoorbeeld kan in overigens volstrekt normale zinnen naar voren komen door de manier of het moment waarop ze geuit worden. Niet voor niets is meer dan eens (o.a. door W.F. Hermans) gevraagd om een ironieteken voor/na een zin, omdat de ironie niet in de uitdrukking zelf zit.

Cynisme kan uitgedrukt worden door een uitspraak die volstrekt waar is, maar die op het bewuste moment niet gezegd hoort te worden, omdat het bijvoorbeeld ontluisterend is. Sarcasme ten slotte kan geuit worden door prijzende taal, die in flagrante tegenspraak is met wat kennelijk bedoeld wordt.

Zie ook

Eufemisme / understatement
Pleonasme / tautologie

Bronnen

Lodewick, H.J.M.F. (1977) Literaire kunst (43e dr.) Den Bosch: Malmberg.
Van Gorp, H. e.a. (1991). Lexicon van literaire termen, stromingen en genres, theoretische begrippen, retorische procedes en stijlfiguren (4e dr.). Groningen: Wolters-Noordhoff. (pp. 197, 360-361)

Naslagwerken

Grote Van Dale (2005); Wolters-Koenen (1996); Grote Koenen (1986); Verschueren (1996)