Taaladvies.net
Durven (te)
Vraag
Is durven correct gebruikt in een zin als Ze durven niet in het donker naar huis gaan?
Antwoord
Het is niet duidelijk of we een dergelijke zin wel of niet tot de standaardtaal in België kunnen rekenen. De combinatie van durven met een infinitief met te is in elk geval standaardtaal in het hele taalgebied. De bovenstaande zin luidt dan als volgt: Ze durven niet in het donker naar huis te gaan. In andere gevallen kan het woordje te in de standaardtaal in het hele taalgebied onder bepaalde voorwaarden weggelaten worden.
Toelichting
Durven is een werkwoord dat in principe een infinitief met te als aanvulling vereist:
(1a) Zoiets durft ze hem wel te vragen.
(2a) Ze durven niet alleen in het donker naar huis te gaan.
(3a) Ik weet niet of ik hem dat wel durf te vragen.
Onder bepaalde voorwaarden kan te echter worden weggelaten:
- als het hulpwerkwoord durven achteraan in de zin staat en zelf een infinitief is; weglating is mogelijk, maar niet verplicht:
(4) Zoiets zou ik hem wel durven (te) vragen.
- als durven achteraan in de zin staat als vervoegd werkwoord in de meervoudsvorm in de onvoltooid tegenwoordige tijd (durven heeft dan een vorm die met die van de infinitief overeenkomt); weglating is ook hier facultatief, (vergelijk met (3a)):
(5) Ik weet niet of ze hem dat wel durven (te) vragen.
- als durven zelf al te voor zich heeft, bijvoorbeeld als het zelf afhankelijk is van een werkwoord dat een infinitief met te vereist, zoals schijnen (Ze schijnen niet te durven); op die manier zou er dus twee keer te in de werkwoordelijke eindgroep komen te staan; in dit geval is weglating van te bij de infinitief die van durven afhangt, verplicht; vergelijk:
(6a) Ze schijnen niet alleen in het donker naar huis te durven te gaan. (uitgesloten)
(6b) Ze schijnen niet alleen in het donker naar huis te durven gaan.
In België wordt te regelmatig weggelaten in gevallen als (1) t/m (3), ook door veel standaardtaalsprekers. Toch is er een niet te verwaarlozen groep taalgebruikers die die constructie afkeurt. Het is daarom vooralsnog niet duidelijk of we durven zonder te in die gevallen tot de standaardtaal in België kunnen rekenen.
(1b) Zoiets durft ze hem wel vragen. (in België, status onduidelijk)
(2b) Ze durven niet alleen in het donker naar huis gaan. (in België, status onduidelijk)
(3b) Ik weet niet of ik hem dat wel durf vragen. (in België, status onduidelijk)
Zie ook
Beginnen + infinitief
Moest ik kunnen ...
Om + infinitief
Hoe + infinitief
Naslagwerken
| durven te | |
| ANS (1997), p. 970-973, 1010-1011 |
Of een infinitief als werkwoordelijke aanvulling al dan niet voorafgegaan wordt door te, is afhankelijk van het groepsvormend werkwoord (hulpwerkwoord) waarbij de infinitief aanvulling is. (…) De groepsvormende werkwoorden liggen (…) en durven (…), die normaal met een infinitief met te gecombineerd worden, kunnen onder bepaalde voorwaarden toch een infinitief zónder te als aanvulling krijgen. Het groepsvormende werkwoord moet als deel van een werkwoordelijke eindgroep direct aan zijn aanvulling voorafgaan en bovendien voldoen aan één van de volgende drie voorwaarden:
[1] het verschijnt zelf als infinitief zonder te, dat wil zeggen dat het zelf afhankelijk is van een ander groepsvormend werkwoord (hulpwerkwoord) dat een (vervangende) infinitief als aanvulling vereist (…)
[2] het groepsvormend werkwoord is achter-pv met een meervoudsvorm van de indicatief presens (en komt dus in vorm en plaatsing overeen met een infinitief zonder te);
[3] het groepsvormend werkwoord treedt zelf op als infinitief met te, dat wil zeggen het hangt zelf al af van een groepsvormend werkwoord dat te + infinitief als aanvulling vereist (zoals bijv. schijnen).
Het werkwoord durven is verplicht groepsvormend. (…) Het groepsvormend werkwoord durven komt met een infinitief met of een infinitief zonder te voor. Regionaal (met name in België voorkomend) is een infinitief zonder te altijd mogelijk; in de standaardtaal kan te alleen onder bepaalde voorwaarden weggelaten worden (…). |
| Taalwijzer (1998), p. 112 | + inf. en durven + te + inf. zijn allebei standaardtaal. |
| Woordenboek correct taalgebruik (2004), p. 73 | [wordt afgekeurd] ik durf dat niet doen, niet te doen; hij durft niet gaan, niet te gaan |
| Stijlboek VRT (2003), p. 77 | Durven wordt in de regel met te gecombineerd als er een infinitief op volgt. Te is niet verplicht, als de vorm durven mee achteraan in de zin staat, als infinitief of als vervoegd werkwoord. |
