Officiële spelling Nederlandse Taalunie

Danken / wijten aan

Vraag

Is danken aan goed in de zin De hoge werkloosheid is te danken aan de economische recessie, of moet het wijten aan zijn?

Antwoord

Alleen wijten aan is correct in deze zin.

Toelichting

Iets te wijten hebben aan iets of iemand betekent dat iemand iets wordt aangerekend of dat een bepaalde invloed niet op prijs gesteld wordt. Wijten heeft een negatieve betekenis.

(1a) De lekkage is te wijten aan achterstallig onderhoud.

(2a) Het slechte weer in het westen is te wijten aan een rug van hoge luchtdruk boven Schotland.

(3a) De overstroming van een groot aantal straten in deze gemeente is te wijten aan de ongekend hoge waterstand van de Maas.

In België komt wijten soms echter ook voor in een neutrale of positieve betekenis, maar dat gebruik is geen standaardtaal.

(4) Er waren dit jaar meer bezoekers dan vorig jaar, wat wellicht te wijten is aan het mooie weer. (geen standaardtaal)

(5) Dat ze nu veel scherper ziet, is te wijten aan haar nieuwe contactlenzen. (geen standaardtaal)

Iets te danken hebben aan iets of iemand had oorspronkelijk alleen een positieve betekenis. Het kon alleen betekenen dat iets of iemand gewaardeerd wordt om een bepaalde daad of invloed.

(6) Zijn nieuwe baantje heeft hij te danken aan een van zijn contacten.

(7) De snelheid van onze reparatieservice is te danken aan een nieuw meldingssysteem.

Steeds vaker wordt danken ook voor negatieve situaties gebruikt, maar dat gebruik is het geen standaardtaal. In twee gevallen is het wel correct om danken in een negatieve betekenis te gebruiken: in een ironische betekenis (voorbeeld (8)) of als het betekenisaspect ‘door eigen toedoen’ aanwezig is (voorbeeld (9)).

(3b) De overstroming van een groot aantal straten in deze gemeente is te danken aan de ongekend hoge waterstand van de Maas. (geen standaardtaal)

(8) Waar heb ik al die ellende aan te danken?

(9) Ze had haar ontslag te danken aan haar eigen luiheid.

Bruikbare alternatieven met een neutrale betekenis zijn iets toeschrijven aan iets of iemand, veroorzaakt worden door of komen door.

(1b) De lekkage is veroorzaakt door achterstallig onderhoud.

(3c) De overstroming van een groot aantal straten in deze gemeente is toe te schrijven aan de ongekend hoge waterstand van de Maas.

Dezelfde afzwakking van de positieve betekenis zien we ook in dankzij. Dankzij wordt ook steeds vaker gebruikt voor negatieve situaties, maar dat gebruik is niet voor iedereen aanvaardbaar. Het is daarom onduidelijk of dankzij in de negatieve betekenis als correct kan worden beschouwd.

(10a) Een groot aantal straten staat onder water dankzij de ongekend hoge waterstand van de Maas. (status onduidelijk)

Neutrale alternatieven zijn door, wegens en ten gevolge van.

(10b) Een groot aantal straten staat onder water door de ongekend hoge waterstand van de Maas.

Zie ook

Missen / raken (op een haar na -)

Bronnen

Onze Taal. Danken aan / wijten aan. Geraadpleegd op 15 maart 2009 via http://onzetaal.nl/taaladvies/advies/danken-aan-wijten-aan.

Hendrickx, R. Wijten/danken. Geraadpleegd op 15 maart 2009 via http://www.vrt.be/taal/wijten-danken.

Naslagwerken

 

danken

wijten

Grote Van Dale (2005)

5 (…) iets aan iem of iets te danken hebben a) de genoemde persoon of zaak is er de oorzaak van, b) (mbt. iets negatiefs) de genoemde persoon of zaak heeft er de schuld aan

1 ten laste leggen, betichten van (…) het ongeluk was aan onvoorzichtigheid te wijten werd veroorzaakt door

Van Dale Hedendaags Nederlands (2006)

danken aan verschuldigd zijn aan (…) iets aan iemand te danken hebben (…) iets aan zichzelf te danken hebben zelf schuld zijn aan wat je overkomen is.

wijten aan ten laste leggen van, toeschrijven aan (…) dat is te wijten aan onzorgvuldigheid, iets aan zichzelf te wijten hebben zelf schuld zijn aan wat je is overkomen.

Verschueren (1996)

2. iets goeds verschuldigd zijn: iemand iets te – hebben. 3. Iron. wijten: dat heb ik hem te -!

2. toeschrijven

Koenen (2006)

2 verschuldigd zijn: iets aan iem te ~ hebben; (iron) dat heb ik aan hem te ~ wijten

ten laste leggen, toeschrijven: het ongeluk was te ~ aan onvoorzichtigheid

Kramers (2000)

-

toeschrijven

Taalwijzer (2000), p. 97

1) heeft inz. een positieve betekenis; toch kom het – vaak ironisch – ook in ongunstige zin voor.

-

Stijlboek VRT (2003), p. 67

Iets positiefs hebben we aan iemand of iets te danken.

Iets negatiefs hebben we aan iets of iemand te wijten.

Het Witte Woordenboek Nederlands (2007)

Danken aan past van oorsprong het best in een positieve context: We hebben alles aan jou te danken. Al lange tijd komt het ook voor in zinnen als Heb ik aan jou deze puinhoop te danken? Eigenlijk is danken hier ironisch gebruikt; dat voelt niet iedereen meer zo aan.

Wijten aan duidt altijd op een verwijt: Het is aan jou te wijten dat alles mislukte.

 

 

dankzij

Grote Van Dale (2005)

door toedoen van, door de positieve werking van -: dankzij jou hebben we de wedstrijd gewonnen; dankzij een zorgvuldige verpleging bleef hij in leven

Van Dale Hedendaags Nederlands (2006)

door toedoen van, door de positieve werking van

Verschueren (1996)

door, met de steun van: - mijn vriend kreeg ik weer vertrouwen.

Koenen (2006)

door; door de hulp, medewerking, welwillendheid van: ~ zijn valhelm leefde hij nog

Het Witte Woordenboek Nederlands (2007)

Door de gunstige werking van: ~ uw hulp is het goed afgelopen