Officiële spelling Nederlandse Taalunie

Wettig - wettelijk

Vraag

Is er een betekenisverschil tussen wettig en wettelijk?

Antwoord

Wettig betekent 'overeenkomstig de wet'. Wettelijk heeft zowel de betekenis 'in de wet vastgelegd' als 'overeenkomstig de wet'.

Toelichting

Wettig betekent 'overeenkomstig, volgens de wet'. Wettelijk betekent in de eerste plaats 'behorend tot de wet, bij de wet bepaald, in de wet vastgelegd', maar het heeft vaak ook de betekenis 'overeenkomstig, volgens de wet'. Die betekenisverruiming is logisch, want iets wat bij wet vastgelegd is, is ook overeenkomstig de wet. Het omgekeerde geldt niet altijd: iets wat overeenkomstig de wet is, hoeft niet per se in een wet te zijn vastgelegd.

(1) Is er een wettelijke regeling voor het houden van exotische diersoorten?

(2) Het is als advocaat mijn plicht na te trekken of het huiszoekingsbevel wettig is.

In de praktijk speelt voor het gebruik van wettig of wettelijk ook de gebruikscontext een belangrijke rol. In sommige combinaties is wettig de gebruikelijkste vorm, in andere combinaties wettelijk.

- Enkele combinaties die met wettelijk worden gebruikt: wettelijk voorschrift, wettelijke bepaling, wettelijke voordelen, wettelijk erfdeel, wettelijke pensioenleeftijd, wettelijk minimumloon, wettelijke aansprakelijkheid, wettelijke normen, wettelijke verplichting, wettelijk samenwonen.

- Enkele combinaties die met wettig worden gebruikt: wettige echtgenoot, wettige kinderen, wettige opvolgers, wettig gedeponeerd.

- Combinaties die zowel met wettelijk als wettig gebruikelijk zijn: wettelijk/wettig betaalmiddel, wettelijk/wettig bewijs, wettelijke/wettige daad, wettelijke/wettige erfgenaam, wettig/wettelijk huwelijk, wettige/wettelijke reden, wettige/wettelijke vader.

De antoniemen onwettig en onwettelijk betekenen het tegenovergestelde van respectievelijk wettig en wettelijk en worden op dezelfde manier gebruikt.

Bijzonderheid

De woorden grondwettig en grondwettelijk komen ook naast elkaar voor.

Grondwettig betekent 'in overeenstemming met, volgens de grondwet' of 'op een grondwet gevestigd'. Voorbeelden: deze bepaling is niet grondwettig; een grondwettige regering; grondwettig koningschap.

Grondwettelijk betekent 'in de grondwet vastgelegd', 'op de grondwet gevestigd', 'volgens de grondwet'. Voorbeelden: grondwettelijke bepaling, een grondwettelijke regering, grondwettelijke rechten, grondwettelijke soevereiniteit; het was grondwettelijk verboden.

Zie ook

Burgerlijk / civiel
Extralegaal
Legistiek / wetgevingstechniek, wetgevingstechnisch
Samengeordende wetten / gecoördineerde wetten
Verkregen rechten - verworven rechten

Bronnen

Hendrickx, R. (2001) Wettig / wettelijk. Geraadpleegd op 23 oktober 2009 via http://www.vrt.be/taal/wettig-wettelijk.

Naslagwerken

 

wettig

wettelijk

Grote Van Dale (2005)

(bn.) 1 in overeenstemming met, volgens de wet, bij de wet vergund, erkend enz., syn. legaal, legitiem, rechtsgeldig, tgov. onwettig: met alle wettige middelen; de wettige weg bewandelen; wettig getrouwd, gescheiden zijn (…) 2 volgens recht en behoren toekomend: een wettig aandeel 3 (bij uitbr.) geldig: een wettige reden

(bn.) 1 tot de wet behorend, wet zijnd, in een wet vastgelegd: dat is een wettelijk voorschrift; een wettelijke bepaling, regeling (…) 2 overeenkomstig, volgens, naar de wet, syn. legaal, tgov. onwettelijk: wettelijk handelen; wettelijk bevoegd, verplicht tot iets; dat is wettelijk voorgeschreven; wettelijke aansprakelijkheid  

Van Dale Hedendaags Nederlands (2006)

1 in overeenstemming met, volgens de wet syn. wettelijk (…) een wettig1 betaalmiddel; een wettige1 echtgenoot; een wettige1 erfgenaam

1 tot de wet behorend, wet zijnd 2 overeenkomstig, volgens, naar de wet, syn. legaal, legitiem, rechtens, rechtmatig, rechtsgeldig, wettig (…) wettelijke2 aansprakelijkheid; een wettelijke1 bepaling; wettelijk2 bevoegd tot iets

Verschueren (1996)

bn. en bw. overeenkomstig de bepalingen van de wet 1. volgens de wet toekomend: een – aandeel. 2. door de wet erkend a. geldig: een – betaalmiddel; een - huwelijk

bn. en bw. bij de wet vastgesteld 1. van, naar, overeenkomstig, volgens de wet: -e voorschriften; de -e weg volgen; - bevoegd. 2. geldig voor de wet: een – bewijs. 3. door de wet bepaald: de -e regeling van de zondagsrust (…); een -e voogd. 4. volgens de wet verschuldigd: huur, pacht betalen met de –e interesten.

Koenen (2006)

bn, bw overeenkomstig de bepalingen vd wet; echt, geldig: een ~ huwelijk aangaan; ~ betaalmiddel

bn, bw gegrond op, vereist door of geregeld bij de wet: een ~ voorschrift, een ~ bewijs dat voldoet aan de vereisten die bij de wet gesteld worden

Woordenboek Correct Taalgebruik (2004)

-

[wordt afgekeurd](niet strijdig met de wet) een – bewijs, wettig; - kind, wettig; -e feestdag, (wettelijk) erkende feestdag; -e zelfverdediging, zelfverdediging, noodweer. – wel: (bij de wet geregeld) –e middelen, - aansprakelijk

Correct Taalgebruik (2006), p. 315

[bij wettig / wettelijk] Let op het verschil tussen wettelijk en wettig. Wettelijk betekent: bij de wet geregeld, in de wet vastgelegd of omschreven. Wettelijk komt voor met zelfstandige naamwoorden als: bepalingen, regels, eis, zondagsrust, rente, termijn, bescherming, loon, kader.  (…)

Wettig betekent: in overeenstemming met de wet, niet strijdig met de wet. Het komt voor in combinaties met woorden als: echtgenoot, nakomelingen, erfgenaam, vertegenwoordiger, regering, staatshoofd, verblijf, bewijs, betaalmiddel; veroordelen, deponeren, oproepen. (…) Uiteraard zijn er soms twee mogelijkheden: als iets een wettige basis heeft, is het niet in strijd met de wet, maar het hoeft daarom nog niet bij de wet geregeld te zijn. Als iets een wettelijke basis heeft, is het wel bij wet vastgelegd.

Zie: wettig

Taalwijzer (2000), p. 381-382

Wettig (onwettig)
Niet te verwarren met: *wettelijk; wettig betekent: in overeenstemming met de wet (onwettig = wat in strijd is met de wet).

Wettelijk (onwettelijk)
Niet te verwarren met *wettig; wettelijk betekent: van, behorend tot de wet, bij de wet bepaald, in de wet vastgesteld, omschreven (onwettelijk = wat niet steunt op welke wet dan ook). (…) Noot: onwettelijk komt in de algemene taal maar weinig voor. In juridische taal gebruiken ze de term om aan te geven dat iets niet gegrond is op een wetsbepaling: als de wet er niks over zegt, is het onwettelijk.

Stijlboek VRT (2003), p. 271

[bij wettig / wettelijk]
Wettelijk betekent: in een wet vastgelegd, neergeschreven in een wet.
De inspectie ziet toe op de naleving van de wettelijke voorschriften; De wettelijke normen zijn overschreden.
Wettig betekent: in de geest van de wet, in overeenstemming met de bepalingen van de wet, niet strijdig met de wet.
De euromunten zijn sinds 1 januari 2002 een wettig betaalmiddel; Het koningschap wordt erfelijk vervuld door de wettige opvolgers van koning Willem I; Milosevic noemt het Joegoslaviëtribunaal onwettig. In het Strafwetboek is er sprake van wettige verdediging van zichzelf of anderen.

Zie: wettig

Het Witte Woordenboek Nederlands (2007)

bn echt, bij de wet toegestaan, geldig: een ~ betaalmiddel, ~ bewijs, ~ huwelijk

bn overeenkomstig de wet: wettelijke bepalingen, ~ bevoegd, ~ erfdeel gedeelte van een nalatenschap, dat volgens de wet toekomt aan de bloedverwanten in rechte lijn

Van Dale Groot Synoniemenwoordenboek (2007)

wettelijk, legaal, rechtmatig, rechtsgeldig, legitiem (form.), rechtens (form.)

legaal, rechtmatig, rechtsgeldig, legitiem (form.), rechtens (form.)