Gerechterlijke / gerechtelijke / rechtelijke / rechterlijke dwaling

Gerechterlijke / gerechtelijke / rechtelijke / rechterlijke dwaling

Vraag

Wat is juist: een rechterlijke dwaling, een gerechterlijke dwaling, een rechtelijke dwaling of een gerechtelijke dwaling?

Antwoord

Zowel een rechterlijke dwaling als een gerechtelijke dwaling is mogelijk. Een rechterlijke dwaling is een dwaling van een rechter of het rechtswezen, een gerechtelijke dwaling is een dwaling van het gerecht. Fout is gerechterlijke dwaling. Gerechterlijk is een contaminatie van rechterlijk en gerechtelijk.

Rechtelijk bestaat wel, maar niet in combinatie met dwaling. Rechtelijk betekent volgens het recht, zoals in ‘iets rechtelijk bezitten’, of betrekking hebbende op het recht zoals in ‘geschillen van rechtelijke aard’. Die betekenis heeft het ook in samenstellingen als burgerrechtelijk, strafrechtelijk, staatsrechtelijk enzovoort.

Toelichting

Van Dale en Verschueren geven beide een gerechtelijke dwaling. Gerechtelijk betekent dan volgens Van Dale ‘van het gerecht uitgaand, daardoor verricht’. Rechterlijk heeft volgens Van Dale de betekenis ‘behorend tot, eigen aan, betrekking hebbend op een rechter, het rechtswezen of de rechtsbedeling’. Ook een rechterlijke dwaling (een ‘dwaling van een rechter of het rechtswezen’) is dus denkbaar. Correct Taalgebruik geeft een rechterlijke dwaling, met de verklaring ‘betrekking hebbend op de rechter, op de rechtspleging’.

Uit de woordenboeken blijkt niet altijd duidelijk waar gerechtelijk moet worden gebruikt en waar rechterlijk (in de betekenis ‘betrekking hebbend op het rechtswezen’): zo geven Van Dale en Correct Taalgebruik een gerechtelijk onderzoek, maar Verschueren een rechterlijk onderzoek. Van Dale geeft zowel een gerechtelijk vonnis als bij rechterlijk vonnis en zowel een gerechtelijke beslissing als iets rechterlijk beslissen. Gebruikelijk is ook een gerechtelijk arrondissement.

Zie ook

Gerechterlijk / gerechtelijk

Naslagwerken

Grote Van Dale (2005); Van Dale Hedendaags Nederlands (2006); Wolters-Koenen (1996); Kramers (1996); Verschueren (1996); Correct Taalgebruik (1997), p. 76, 171; Woordenboek correct taalgebruik (1994), p. 107, 251; ABN-gids (1996), p. 178; Taalwijzer (1998), p. 137, 277; Prisma Stijlboek (1993), p. 110

afleidingen,correctheid en betekenis,bijvoeglijk naamwoord,niet-gepubliceerd,grammatica,woordgebruik



tao_adv (C)
334
n
afleiding,betekenis,bijvoeglijk_naamwoord,correctheid,uitdrukkingen,woordgebruik
Woordvorm,Woord of woordcombinatie,Woordsoort,Subrubriek,Hoofdrubriek
Hoofdrubriek:woordgebruik;Subrubriek:uitdrukkingen;Woord of woordcombinatie:betekenis,correctheid;Woordsoort:bijvoeglijk_naamwoord;Woordvorm:afleiding
01 January 2004
15 May 2014