Officiële spelling Nederlandse Taalunie

Verbouwingen, gepland door ... / verbouwingen gepland door ...

Vraag

Komt er een komma voor de beknopte bijzin in: De verbouwingen(,) gepland door het bestuur, vallen te duur uit?

Antwoord

Nee. Het gebruik van komma's in groepen met een beknopte bijzin (als deel van de woordgroep) is afhankelijk van de betekenis van de bijzin, net zoals dat bij betrekkelijke bijzinnen het geval is. Heeft de bijzin een beperkende betekenis, zoals in het voorbeeld, dan komt er vooraan geen komma. Heeft de bijzin daarentegen een uitbreidende betekenis, dan komt er zowel vooraan als achteraan een komma.

Aangezien zulke constructies met een beknopte bijzin vaak stijf aandoen, verdient het aanbeveling ze zo veel mogelijk te vermijden en een alternatieve constructie te kiezen, bijvoorbeeld een betrekkelijke bijzin of een bepaling ingeleid door een voorzetsel.

Toelichting

Het gaat hier om het gebruik van beknopte bijzinnen als een soort predicatieve nabepaling. Ze zijn te vervolledigen tot of te omschrijven door middel van betrekkelijke bijzinnen. Vervangen we de beknopte bijzin in het voorbeeld uit de vraag door een betrekkelijke bijzin, dan krijgen we: De verbouwingen die door het bestuur gepland zijn, vallen te duur uit. In een dergelijke beperkende betrekkelijke bijzin komt voor die geen komma te staan.

Het is dus mogelijk voor beknopte bijzinnen als nabepaling dezelfde regel te volgen als voor volledige bijvoeglijke bijzinnen: voor beperkende bijzinnen komt er geen komma, voor uitbreidende wel. Achter de bijvoeglijke bijzin wordt in beide gevallen gewoonlijk een komma geschreven, zodat we bij uitbreidende bijzinnen dus twee komma's krijgen. Een voorbeeld van een uitbreidende beknopte bijzin als nabepaling zou kunnen zijn: De verbouwingen, ooit door het bestuur gepland, zijn eindelijk begonnen. In zo'n geval is de predicatieve nabepalig vergelijkbaar met een bijstelling, die (behalve aan het eind van een zin) altijd tussen twee komma's staat.

Iets anders is dat de hier bedoelde constructies met een beknopte bijzin vaak nogal schrijftalig en stijf zijn. In gewoon, vlot taalgebruik kunnen ze dan ook beter vermeden worden. Als alternatief komt in de eerste plaats een betrekkelijke bijzin in aanmerking, zoals hierboven aangegeven, maar mogelijk is ook een constructie als De verbouwingsplannen van het bestuur, met een nabepaling ingeleid door een voorzetsel. Vergelijk bijvoorbeeld ook een zin als: De mensen voorzien van een kaartje, mogen meteen doorlopen. met de alternatieve constructie: De mensen met een kaartje mogen meteen doorlopen.

Zie ook

Als / zoals
Komma bij beperkende en uitbreidende bijvoeglijke bijzinnen
Komma na een beknopte bijzin
Komma tussen hoofdzin en bijzin bij onderschikkende voegwoorden

Naslagwerken

ANS (1997), p. 845-846, 861-862, 865-866 of online via de E-ANS; Alles over leestekens (1997), p. 24-25