Officiële spelling Nederlandse Taalunie

Toelaten / toestaan

Vraag

Is toelaten als synoniem voor toestaan correct?

Antwoord

Ja. Toelaten is standaardtaal in België in de betekenis 'toestaan'. In Nederland wordt er een (zij het soms subtiel) verschil in betekenis gemaakt tussen de werkwoorden toelaten en toestaan: toelaten wordt gebruikt om aan te geven dat men zich ergens niet tegen verzet, of dat de omstandigheden iets niet verhinderen; toestaan daarentegen betekent 'actief de toestemming geven of in staat stellen'.

Toelichting

Toelaten kan in de standaardtaal in het hele taalgebied betekenen:

1. 'iemand toegang verlenen, iemand binnenlaten';

2. 'iemand de gelegenheid geven om iets te doen';

3. 'zich niet tegen iets verzetten';

4. 'iets veroorloven, het mogelijk maken'.

De verschillende betekenissen van toelaten hebben een 'passief' betekeniselement gemeen, in die zin dat het telkens gaat om iets wat geduld of niet tegengegaan wordt, waar geen verzet tegen is, anders gezegd wat men laat gebeuren.

(1) De arts wilde alleen de naaste familie bij de zieke toelaten. (betekenis 1)

(2) Minderjarigen worden niet tot de club toegelaten. (betekenis 1)

(3) Slechts drie kandidaten werden tot het examen toegelaten. (betekenis 2)

(4) Belangenvermenging wordt soms oogluikend toegelaten. (betekenis 3)

(5) Voor zover de omstandigheden het toelaten, gaan de voorbereidingen voor de verkiezingen gewoon door. (betekenis 4)

Toestaan heeft in de standaardtaal in het hele taalgebied juist een 'actief' betekeniselement, het betekent meer specifiek: 'actief toestemming verlenen tot iets, iets mogelijk maken door een bepaalde handeling of houding, iemand in staat stellen iets te doen, vergunnen, verlenen'.

(6) De rechter stond hem toe tijdens de zitting aantekeningen te maken.

(7) De overeenkomst stond de handelspartners toe hun contacten te intensiveren.

(8) Dat voorrecht werd hem toegestaan door de wetgeving ter zake.

Hoe dicht de 'passieve' en de 'actieve' betekenis bij elkaar kunnen liggen, moge blijken bij vergelijking van een zin als (4) en een zin als de volgende:

(9) Hoewel het op een jezuïetenschool eigenlijk verplicht was om te hockeyen, werd het mij toch oogluikend toegestaan om tussen de middag met enkele anderen te voetballen.

In de standaardtaal in België wordt ook toelaten in de 'actieve' betekenis 'in staat stellen, toestemming verlenen' gebruikt. Het is dan dus synoniem met toestaan.

(10) Hij liet niet toe dat iemand zijn huis binnenkwam. [standaardtaal in België]

(11) Wij zullen niet toelaten dat het kapitalisme onze ondergang wordt. [standaardtaal in België]

(12) De wet laat dat gelukkig toe. [standaardtaal in België]

Bronnen

Taalbeheersing in de Praktijk (1990), nr. 1, 18; (1993), nr. 2, 60; (1994), nr. 4, 115.

Naslagwerken

 

toelaten

toestaan

Grote Van Dale (2005)

2 (oneig.) de gelegenheid of toestemming geven om een bep. handeling te verrichten, ergens aan deel te nemen enz. (…) 4 zich niet verzetten tegen (hoewel men het ook niet uitdrukkelijk toestaat), syn. dulden (…) – (niet alg.) toestaan (2)

II (…) 2 goedkeuren dat iem. iets ontvangt, ten deel valt, of dat hij iets doet, syn. veroorloven

Van Dale Hedendaags Nederlands (2006)

1 toestaan, syn. dulden, laten, tolereren

1 goedkeuren dat iem. iets doet

Verschueren (1996)

[in deze betekenis niet opgenomen]

2. veroorloven, vergunnen

Koenen (2006)

1 veroorloven, dulden

veroorloven, vergunnen, inwilligen, verlenen

Kramers (2000)

1 goedvinden dat iets gebeurt; dulden (…) 4 ZN in staat stellen, in gelegenheid stellen (…) veroorloven, toestaan

goed vinden dat iets gebeurt, inwilligen

Correct Taalgebruik (2001), p. 252

Het werkwoord toelaten wordt hoofdzakelijk in de volgende betekenissen gebruikt: 1. Toegang krijgen (…) 2. Mogelijk maken (…) 3. In staat stellen, de gelegenheid geven (…) 4. Aanvaarden (…) Het werkwoord toelaten is daarentegen niet bruikbaar om aan te geven dat toestemming is verleend, dat iets is toegestaan.

-

Taalwijzer (1998), p. 323, 325

1) Al te vaak wordt toelaten gebezigd als vertaling van het Fr. 'permettre'; in bepaalde gevallen kan dat natuurlijk wel, maar lang niet altijd. De eerste betekenis van toelaten is: toegang geven, iemand niet beletten ergens te komen. (…) 3) In andere gevallen kunnen we naargelang de context o.a. bezigen: toestemmen, *toestemming geven, het mogelijk maken, in staat stellen, *toestaan.

Niet te verwarren met *toelaten; toestaan betekent inz. : inwilligen, goedkeuren, toestemming geven.

Stijlboek VRT (2003), p. 239

Toelaten betekent: toegang geven. (…)

Toelaten betekent: mogelijkmaken. (…)

Toelaten betekent: aannemen, accepteren, dulden. (…)

Als er toestemming verleend is, zeggen we dat ook zo. Ook toestaan is mogelijk. Toelaten is passief dulden, toestaan is actief toestemming verlenen. (…)

Niet gebruiken voor: in staat stellen, kunnen.

-

Vlaams-Nederlands woordenboek (2003)

in België ook:

- in staat stellen, mogelijk maken, in de gelegenheid stellen (…)

- toestaan

-