Officiële spelling Nederlandse Taalunie

Tegenwoordige en verleden tijd

Vraag

Voor welke andere onderscheidingen dan heden en verleden worden de tegenwoordige en de verleden tijd ook gebruikt?

Antwoord

Dit verschil wordt onder andere ook gebruikt om de volgende zaken mee tot uitdrukking te brengen:

1. werkelijkheid vs. wenselijkheid;

2. geldend vs. achterhaald en

3. geringe vs. grotere distantie.

Toelichting

Het vormverschil tussen de tegenwoordige en de verleden tijd wordt ook gebruikt om andere zaken dan 'tijd' mee tot uitdrukking te brengen.

Enkele voorbeelden:

ad. 1: werkelijkheid vs. wenselijkheid

(1) Ik ben destijds maar voor mezelf begonnen.

(2) Was ik destijds maar voor mezelf begonnen.

In (1) wordt een feitelijke situatie beschreven; in (2) een niet-werkelijkheid die echter wel als gewenst wordt ervaren.

ad 2: geldend vs. achterhaald

(3) In 1564 werd de beroemde Italiaanse astronoom Galileo Galilei geboren. In zijn tijd zijn de geleerden (al) van mening dat de aarde een bol is.

(4) In 1564 werd de beroemde Italiaanse astronoom Galileo Galilei geboren. In zijn tijd waren de geleerden (nog) van mening dat de aarde het middelpunt van het heelal vormde.

De opinie van de geleerden uit (3) is nog steeds geldig. Daarom is het gebruik van de tegenwoordige tijd zinvol. De opinie uit (4) is evenwel al lang achterhaald, wat mede door het gebruik van de verleden tijd tot uitdrukking gebracht wordt.

ad 3: geringe vs. grotere distantie

(5) De burgemeester verklaarde dat de aanslag op het laatste nippertje verhinderd was door de arrestatie van de drie mannen. Over hun motieven bestond geen duidelijkheid.

(6) De burgemeester verklaarde dat de aanslag op het laatste nippertje verhinderd was door de arrestatie van de drie mannnen. Over hun motieven bestaat geen duidelijkheid.

In (5) laat de schrijver min of meer in het midden of er echt geen duidelijkheid is over de motieven van de drie mannen. In (6) neemt hij die mening ook voor zijn eigen rekening.

Zie ook

Afwisseling van werkwoordstijden
Galilei ontdekte dat de aarde rond de zon draait / draaide
Werkwoordstijd in verslag

Bronnen

Onrust, M., Verhagen, A. & Doeve, R. (1993). Formuleren. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum.

Naslagwerken

ANS (1997), p. 114-136 of online via de E-ANS en p. 1618-1619 of online