Officiële spelling Nederlandse Taalunie

Proberen / geprobeerd

Vraag

Is het Hij heeft nog geprobeerd je te bellen of Hij heeft je nog proberen te bellen?

Antwoord

Beide constructies zijn standaardtaal. Daarnaast komt nog de constructie Hij heeft je nog geprobeerd te bellen voor, die standaardtaal in Nederland is.

Toelichting

Het werkwoord proberen kan gecombineerd worden met een beknopte bijzin (zoals je te bellen in de voorbeeldzin), maar het kan ook een groep vormen met een ander werkwoord. Het verschil tussen beide constructiemogelijkheden komt tot uitdrukking bij het gebruik van voltooide werkwoordstijden.

(1) Hij heeft nog geprobeerd (om) je te bellen. (met een beknopte bijzin)

(2) Hij heeft je nog proberen te bellen. (groepsvormend)

In de eerste constructie verschijnt het werkwoord proberen in de voltooide tijden als deelwoord. Op het deelwoord volgt een beknopte bijzin, waarbij het voegwoord om ingevoegd kan worden. In de tweede constructie krijgt proberen in de voltooide tijden de infinitiefvorm, met als aanvulling te + de infinitief van het hoofdwerkwoord. De aldus gevormde werkwoordgroep vormt in principe een ondoordringbaar geheel. Vandaar dat het lijdend voorwerp je in de tweede voorbeeldzin voor nog staat.

Er is nog een derde constructiemogelijkheid, die het midden houdt tussen de eerste en de tweede: proberen verschijnt wel als deelwoord, maar vormt toch een groep met de erop volgende infinitief. Die constructie is standaardtaal in Nederland.

(3) Hij heeft je nog geprobeerd te bellen. [standaardtaal in Nederland]

Zie ook

Beginnen / begonnen
Helpen (te)
Komen aanrijden / aangereden
Proberen van / om

Bronnen

Atlas van de Nederlandse Dialectsyntaxis (1991): dl. 1. (p. 56)

Naslagwerken

proberen / geprobeerd
ANS (1997), p. 950-952 of online via de E-ANS, p. 1038-1039 of online Bepaalde werkwoorden kunnen zowel groepsvormend als niet-groepsvormend gebruikt worden. (…) De werkwoorden uit deze categorie kunnen nog onderscheiden worden in werkwoorden die zowel in onvoltooide als voltooide tijden mogelijk (maar niet noodzakelijk) groepsvormend zijn, en werkwoorden die alleen in onvoltooide tijden groepsvormen gebruikt kunnen (maar niet hoeven te) worden. (…) Het al dan niet groepsvormend gebruik van werkwoorden die de beide mogelijkheden kennen, kan gepaard gaan met een (soms heel subtiel) verschil in betekenis. (…) Een aantal werkwoorden kent nog een derde gebruiksmogelijkheid, die tussen groepsvormend en niet-groepsvormend in ligt, en die we als 'quasi-groepsvormend' zouden kunnen omschrijven. (…) Een (…) voorbeeld met drie mogelijkheden is: (9a) Ze hadden al vaker duidelijk proberen te maken dat er niets van klopte. (groepsvormend) (9b) Ze hadden al vaker geprobeerd duidelijk te maken dat er niets van klopte. (met een beknopte bijzin) (9c) Ze hadden al vaker duidelijk geprobeerd te maken dat er niets van klopte. (quasi-groepsvormend) In (9a) is proberen groepsvormend gebruikt, in (9b) niet. Variant (9c) is een voorbeeld van de derde constructiemogelijkheid. Een dergelijke variant komt vaker voor in Nederland dan in Vlaanderen. (…)
Schrijfwijzer (2002), p. 184 Welke mogelijkheid kiest u in de volgende in? Ik heb proberen / geprobeerd uit te leggen dat het niet klopt. Oorspronkelijk was het geprobeerd, maar proberen is nu algemeen aanvaard.