Officiële spelling Nederlandse Taalunie

Opdat / zodat

Vraag

Mag je opdat en zodat door elkaar gebruiken?

Antwoord

Meestal niet: opdat wordt gebruikt in bijzinnen die een doel uitdrukken, en zodat in bijzinnen die een gevolg aangeven. Alleen in bepaalde gevallen kan zowel opdat als zodat gebruikt worden.

Toelichting

Het voegwoord opdat behoort (volgens de ANS) tot het formele taalgebruik; het woord komt niet vaak voor. In plaats daarvan wordt meestal om in combinatie met een beknopte bijzin gebruikt. Voorbeelden:

(1a) Er werd een nieuwe motie ingediend, opdat een Kamerbeslissing kon worden geforceerd.

(2) Er werd een nieuwe motie ingediend om een Kamerbeslissing te forceren.

Het voegwoord zodat drukt een gevolg uit:

(3) De brand heeft de fabriek verwoest, zodat er voorlopig niet gewerkt kan worden.

Doel en gevolg zijn niet altijd hetzelfde; een doel is iets wat men met een bepaalde handeling nastreeft; een gevolg is (bijvoorbeeld) het daadwerkelijke resultaat van die handeling. Soms echter kan een doel gezien worden als een gewenst gevolg. Dan kan zowel opdat als zodat gebruikt worden:

(4) Zijn leraar gaf hem strafwerk, opdat hij zou beseffen wat hij gedaan had.

(5) Zijn leraar gaf hem strafwerk, zodat hij zou beseffen wat hij gedaan had.

Zie ook

Daarom / daardoor
Omdat / doordat

Naslagwerken

Grote Van Dale (2005)