U bent hier: taalunieversum » taaladvies

Onverwachtse / onverwachte

Antwoord

Ja, zowel onverwachts als onverwacht kan bijvoeglijk worden gebruikt, maar veel taalgebruikers geven in dit soort gevallen de voorkeur aan onverwacht.

Toelichting

Onverwacht en onverwachts zijn beide mogelijk als bijwoord en als bijvoeglijk naamwoord.

Tussen de woorden onverwacht en onverwachts is het belangrijkste verschil dat onverwacht letterlijk betekent: 'niet verwacht', terwijl in onverwachts het betekeniselement 'plotseling' aanwezig is. Vergelijk:

(1) Hij kwam onverwacht binnen.

(2) Onverwachts kwam hij binnen.

(3) Dat was een onverwachte nederlaag.

(4) Dat was een onverwachtse nederlaag.

(1) betekent alleen maar dat 'hij' niet verwacht werd; in (2) zit het element van verrassing; (3) houdt in dat de nederlaag tevoren niet verwacht was; (4) suggereert dat nog vlak voor het eindsignaal de overwinning veranderde in een nederlaag.

Een tweede verschil is dat onverwacht vooral voorkomt als bijvoeglijk naamwoord en onverwachts vooral als bijwoord. Vergelijk:

(5) De onverwachte reactie van de fietser veroorzaakte bijna een ongeluk.

(6) De gevaarlijke reactie van de fietser kwam onverwachts.

Omdat onverwachts traditioneel vooral als bijwoord voorkomt, zie je het nog niet zo vaak in de verbogen vorm:

(7) Het onverwachtse schot werd door de keeper niet tegengehouden.

Zin (7) is zeker mogelijk, maar velen prefereren onverwachte.

Zie ook

Respectievelijke / respectieve
Recentelijk / recent
Tevergeefse / vergeefse
Voorafgaandelijk / voorafgaand

Bronnen

Onze Taal 62 (1993), 39.

Naslagwerken

Grote Van Dale (2005); Van Dale Handwoordenboek (1996); Kramers (1996); Verschueren (1996); Grote Prisma (1997); Wolters-Koenen (1996); Schrijfwijzer (1995), p. 90; Prisma Stijlboek (1993), p. 194