Taaladvies.net
Ondanks (dat)
Vraag
Kan dat worden weggelaten in de zin Hij was aanwezig, ondanks (dat) hij ziek was?
Antwoord
Nee. Het voorzetsel ondanks kan alleen in combinatie met dat als voegwoordelijke uitdrukking worden gebruikt. Overigens verdient het de voorkeur in geschreven taal hoewel in plaats van ondanks dat te gebruiken.
Toelichting
Enkele voorzetsels kunnen voorafgaan aan een bijzin die met dat begint en in zo'n geval samen met dat het karakter van een voegwoord krijgen. In een aantal gevallen zijn beide woorden samengesmolten tot een nieuw voegwoord, bijvoorbeeld nadat, opdat, totdat, voordat. Bij totdat en voordat kan het eigenlijke voegwoord dat zelfs worden weggelaten (Tot(dat) hij thuiskomt, ben ik hier de baas, Voor(dat) hij wegging, nam hij afscheid).
Van Dale noemt ondanks alleen als voorzetsel met de betekenis 'tegen de wil van' of 'in weerwil van' (ondanks de regen bleven we doorfietsen). Het voegwoordelijke gebruik in combinatie met dat is volgens Van Dale 'volkstaal' en volgens Het nieuwe stijlboek van de Volkskrant 'lelijk en onjuist'.
In dezelfde betekenis als ondanks dat wordt ook niettegenstaande dat als voegwoordelijke uitdrukking gebruikt. Terwijl niettegenstaande ook zonder dat als onderschikkend voegwoord kan worden gebruikt (vooral in ouder Nederlands), is weglating van dat bij ondanks dat niet mogelijk.
In plaats van ondanks dat kan ook de combinatie ondanks het feit dat worden gebruikt, maar ook deze voegwoordelijke uitdrukking wordt door Het nieuwe stijlboek van de Volkskrant veroordeeld als een 'lelijke wending, die beter kan worden vermeden'.
Zie ook
Naslagwerken
Grote Van Dale (2005), p. 2011; ANS (1997), p. 563 of online via de E-ANS; Den Hertog (1973), dl. 3, p. 241; Taalwijzer (1998), p. 233; Nieuw stijlboek Volkskrant (1997), p. 129
Wegwijzer – Colofon – Contact – Vrijwaring
