U bent hier: taalunieversum » taaladvies

Niet alleen Jan, maar ook Piet hebben / heeft dat gedaan

Antwoord

In zinnen van dit type (waarin de delen van het onderwerp allebei enkelvoud zijn) is alleen de enkelvoudsvorm correct: Niet alleen Jan, maar ook Piet heeft dat gedaan.

Toelichting

De aaneenschakeling met niet alleen... maar ook... is een bepaald type nevenschikking met maar. Het tweede lid van de nevenschikking is een aanvulling bij het eerste lid en bevat altijd het versterkende voegwoordelijk bijwoord ook (of bovendien, daarnaast, eveneens, tevens en dergelijke). In het eerste lid kan niet alleen soms ontbreken (bijvoorbeeld Hij eet vlees maar ook vis), maar de combinatie van niet alleen en maar ook is het gebruikelijkst.

Hoewel een nevenschikking met niet alleen... maar ook... altijd een meervoudige betekenis heeft, congrueert de persoonsvorm ingeval deze woordgroep onderwerp is, met het tweede lid. Als de naamwoordgroep na maar ook enkelvoudig is, hoort de persoonsvorm dus in het enkelvoud te staan. Voorbeelden:

(1a) (Niet alleen) Jan, maar ook Piet heeft dat gedaan.

(2a) Niet alleen Jan en Piet, maar ook Klaas heeft dat gedaan.

(2b) Niet alleen Klaas, maar ook Jan en Piet hebben dat gedaan.

Bijzonderheid

Nevenschikkingen met niet alleen... maar ook... kunnen gemakkelijk worden gesplitst. Als het om enkelvoudige leden gaat, is bij splitsing geen vergissing mogelijk, wat het getal van de persoonsvorm betreft:

(1b) Niet alleen Jan heeft dat gedaan, maar ook Piet.

Zie ook

Burgemeester en wethouders (B en W) heeft / hebben besloten
Een of meer deelnemers is / zijn uitgeschakeld
Ik of jullie ga / gaan
Jan alsmede Piet hebben / heeft dat gedaan
Jan of ik heeft / heb / hebben dat gezegd
Jan of Piet hebben / heeft dat gedaan
Noch Jan noch Piet hebben / heeft dat gedaan
Pietersen c.s hebben / heeft
Spek en eieren is lekker / spek en eieren zijn lekker
Verenigde Naties (VN) heeft / hebben
Zowel de politie als de brandweer zijn / is ter plaatse
Zowel de wethouders als de burgemeester is / zijn tegen het voorstel

Naslagwerken

Schrijfwijzer (1995) , p. 107	niet alleen... maar ook (...) Een onderwerp met deze constructie is meervoudig. Toch schrijven we de persoonsvorm bij voorkeur in het enkelvoud. (...) Niet alleen mijn vader maar ook de tuinman was aanwezig.
Taalbaak 66.1, 66.3	Zet de persoonsvorm (...) in het enkelvoud als de delen van het onderwerp (...) allebei in het enkelvoud staan. Zet de persoonsvorm in het meervoud als een of beide delen van het onderwerp in het meervoud staan. (...) Vergelijkbare gevallen waarvoor de hoofdregel ook geldt: - niet alleen... maar ook: niet alleen Jan maar ook Piet heeft
Nieuw stijlboek Volkskrant (1997) , p. 60-61	enkelvoud/meervoud Bij het gebruik van de wendingen (...) niet alleen (...) maar ook (...) gaat het vaak mis met het gebruik van enkelvoud of meervoud in de werkwoordsvorm. Het moet zijn: (...) In de Tweede Kamer werd niet alleen de premier, maar ook zijn vice-premier zwaar onder vuur genomen.