Martelaar, gijzelaar

Antwoord

Een martelaar is iemand die gemarteld wordt; een gijzelaar is iemand die gegijzeld wordt.

Toelichting

Als we het achtervoegsel -aar achter een werkwoordstam plaatsen, heeft het aldus gevormde woord vrijwel altijd de betekenis 'mannelijk persoon die de door het werkwoord genoemde handeling verricht'. Voorbeelden zijn bedelaar, brabbelaar en handelaar.

Er zijn twee uitzonderingen: gijzelaar en martelaar. Bij deze woorden gaat het niet om de personen die de handeling verrichten, maar om de personen die de handeling ondergaan. Naast gijzelaar en martelaar zijn daarvoor ook gegijzelde en gemartelde in omloop. De uitvoerder van het gijzelen en het martelen noemt men respectievelijk gijzelnemer of gijzelhouder en beul of folteraar. Tussen gemartelde en martelaar bestaat betekenisverschil: gemartelde heeft de neutrale betekenis van 'iemand die gemarteld is of wordt'. Een martelaar is doorgaans iemand die voor een nobel doel vele kwellingen heeft ondergaan, en daardoor een zeker aanzien, een status gekregen heeft.

De hedendaagse woordenboeken geven bij martelaar bijna allemaal alleen de betekenis 'iemand die kwellingen verduurt'. Het WNT, de Grote Van Dale en Kramers geven als tweede betekenis ook 'iemand die kwelt'. Deze laatste betekenis is zeker niet gangbaar; volgens WNT en Van Dale zou martelaar dan vooral gezegd worden van een 'dierenplager'.

Zie ook

Leraars / leraren

Naslagwerken