Taaladvies.net
In / op de eerste plaats
Vraag
Wat is beter: op de eerste plaats of in de eerste plaats?
Antwoord
In de betekenis 'allereerst' zijn dit gelijkwaardige vormen; ze zijn allebei even goed. In de betekenis 'bovenaan, het allerbelangrijkste' is alleen op de eerste plaats goed. Bijvoorbeeld: Een goede gezondheid komt voor mij op de eerste plaats.
Toelichting
Het bestaan van deze twee vormen heeft al tot menige discussie onder taalkundigen geleid. In het verleden hebben sommigen een voorkeur trachten te verdedigen voor in de eerste plaats, maar het laatste woord hebben ze nooit gekregen. Tegenwoordig gaat men ervan uit dat de vormen volledig gelijkwaardig zijn.
Sommige naslagwerken geven nog bij plaats dat op de eerste plaats vooral door katholieken zou worden gezegd, en in de eerste plaats door protestanten en niet-gelovigen. Dat zou samenhangen met het feit dat in de (van buiten te leren) catechismus op de eerste plaats voorkomt, terwijl de Statenvertaling in de eerste plaats geeft. De catechismus beïnvloedde uiteraard de katholieken, de Statenvertaling de protestanten.
Zie ook
Eerst en vooral
Hoogleraar in / aan de faculteit
In de plaats van / in plaats van
In / op het gemeentehuis
In / op + eilandnaam
Leeftijd (overleden in / op de - van 99 jaar)
Vakantie (op / met -)
Voetlicht (over / voor het -)
Vooreerst / in de eerste plaats
Voorwaarden (in / op / onder deze -)
Bronnen
Onze Taal 24 (1955), 36, 46.
Naslagwerken
| Verschueren (1996) |
onder plaats: in of op de eerste, tweede enz. -, ten eerste, ten tweede enz. |
| Grote Van Dale (2005) |
onder eerst: in of op de eerste plaats onder plaats: in ofop de eerste plaats, gebezigd om aan te wijzen wat het meest de aandacht verdient: dat komt op de eerste plaats; (versterkt) op de allereerste plaats; in de eerste en laatste plaats; (ook als bepaling van modaliteit) deze maatregel is in de eerste plaats bedoeld om... |
| Van Dale Hedendaags Nederlands (1996) |
onder plaats: in, op de eerste als het belangrijkste; |
| Grote Koenen (1986) |
onder plaats: punt in rang- of volgorde: (r-k) op de eerste om te beginnen; (niet r-k) in de eerste plaats |
| Wolters-Koenen (1996) |
onder plaats: punt in rang- of volgorde: op, in de eerste om te beginnen |
|
Voorzetselwijzer (1997) , p. 240 |
onder plaats: in of op de eerste/laatste -, voorop, achteraan: ik denk in de eerste plaats aan de betrokkenen en in de laatste aan de omvang van het schadebedrag; op de eerste/laatste - komen, het meest/minst belangrijk zijn: voor een dictator komen de belangen van zijn volk op de laatste plaats |
|
Schrijfwijzer (1995) , p. 131 |
De bekendste variatie is op/in de eerste plaats. De op-zeggers komen, zo zegt men, uit een rooms-katholiek milieu of uit het zuiden van Nederland. |
|
Prisma Stijlboek (1993) , p. 207 |
De uitdr. die betekent: 'allereerst, vóór het andere', luidt: in de eerste plaats, bijv. In de eerste plaats wil ik u danken voor... Opm.: Wanneer we willen zeggen, dat iets het belangrijkst is, formuleren we: Dat komt op de eerste plaats. |
|
eerstens: (germ.) ten eerste; in, op de eerste plaats. |
