Officiële spelling Nederlandse Taalunie

Ik denk niet dat het lukt / ik denk dat het niet lukt

Vraag

Is er verschil in betekenis tussen Ik denk niet dat het lukt en Ik denk dat het niet lukt?

Antwoord

Nee, in zinnen met een werkwoord als denken, vinden, graag hebben en dergelijke maakt het voor de betekenis niet uit of niet vóór dan wel in de bijzin staat.

Toelichting

Als niet de gehele zin ontkent, staat het in beginsel zover mogelijk achteraan in de zin, maar vóór een bijzin.

(1) Ik voorspel dat niet.

(2a) Ik voorspel niet, dat het lukt.

Als alleen de inhoud van de bijzin wordt ontkend, dan staat niet in de bijzin.

(2b) Ik voorspel dat het niet lukt.

Wanneer in de hoofdzin een werkwoord als denken, vinden, graag hebben, hopen en dergelijke wordt gebruikt, kan niet zonder betekenisverschil zowel vóór als in de bijzin staan.

(3a) Ik denk niet dat het lukt.

(3b) Ik denk dat het niet lukt.

Zie ook

Geen / niet gelijk krijgen
Niet / geen goed Nederlands (Hij spreekt -)

Naslagwerken

Schrijfwijzer (1995) , p. 99

De volgende zin bevat volgens strenge schoolmeesters drie fouten. (...) Ten tweede: Ik hoop niet dat... Nu lijkt het alsof er niet gehoopt wordt, terwijl je juist hoopt dat iets niet gebeurt. Logisch gezien is de zin inderdaad fout. Let op het betekenisverschil tussen de volgende zinnen: Ik denk dat hij niet komt. Ik denk niet dat hij komt. In het eerste geval denkt de spreker iets; in het tweede geval juist niet. Toch begrijpt bijna iedereen de tweede zin in de betekenis van de eerste. Kennelijk kunnen woorden die een spreker belangrijk vindt, naar voren worden gehaald.

ANS (1997) , p. 1344 (1643) of online via de E-ANS

In sommige samengestelde zinnen zijn er twee plaatsingsmogelijkheden voor het negatie-element, zonder dat er sprake hoeft te zijn van een betekenisverschil: het negatie-element kan zowel in de afhankelijke zin als in de rompzin staan. Dit komt voor bij gezegdes als denken, vinden, graag hebben en dergelijke.