Officiële spelling Nederlandse Taalunie

Geworden (in zinnen in de lijdende vorm)

Vraag

Zijn zinnen als De samenstelling van de onderzoekscommissie is vanmorgen aan de pers meegedeeld geworden correct?

Antwoord

Nee, het gebruik van geworden is in de standaardtaal in principe overbodig. Slechts bij uitzondering wordt geworden uitgedrukt ter wille van een zeker stilistisch effect, maar in gewone taal is het gebruik van geworden niet aan te bevelen.

Toelichting

De voltooide tijden van de lijdende vorm worden gevormd door het hulpwerkwoord van tijd zijn te combineren met het (passief) deelwoord van het zelfstandig werkwoord. Het voltooid deelwoord van het hulpwerkwoord van de lijdende vorm (geworden) wordt daarbij in de regel niet uitgedrukt. Vergelijk:

(1a) De leerling werd naar huis gestuurd. (zin in de lijdende vorm, onvoltooide tijd)

(1b) De leerling is naar huis gestuurd. (zin in de lijdende vorm, voltooide tijd; geworden wordt weggelaten)

Toch komen in de praktijk in het hele taalgebied, zij het vaker in België dan in Nederland, wel degelijk zinnen voor waarin geworden uitgedrukt is. Zulke zinnen kunnen vooral in ambtelijke teksten aangetroffen worden.

(2) Al bij al is er heel wat onderzoek uitgevoerd in het domein van het onderwijs aan kinderen van immigranten en een aanzienlijk deel daarvan is gebruikt geworden bij de beleidsontwikkeling.

(3) De mogelijkheid tot het opleggen van een negatieve injunctie is zelden toegepast geworden, met name na de Eerste Wereldoorlog, in de zaak-Borms.

(4) De documenten zijn waarschijnlijk al vrijdagavond uit het gerechtsgebouw gestolen geworden.

Met een dergelijke nogal omslachtige wijze van uitdrukken kan soms een zeker stilistisch effect beoogd worden.

(5) De beslissing is pas na langdurig beraad en na zorgvuldige afweging van de voor- en nadelen door het bestuur genomen geworden.

In gewoon taalgebruik verdient het echter ook in dit geval geen aanbeveling geworden te gebruiken.

Bijzonderheid

In België komt in de voltooide tijd van de lijdende vorm ook geregeld geweest voor. Dat gebruik is in geen geval standaardtaal.

(6) Dat is al verschillende keren opgemerkt geweest. (in België, geen standaardtaal)

Het gebruik in België van zinnen met uitgedrukt geworden wordt weleens verklaard als een – verkeerde – correctie van zinnen met geweest.

Naslagwerken

 

geworden
ANS (1997), p. 959-960 of online via de E-ANS; 1403 of online Het passief wordt gevormd door een vorm van het hulpwerkwoord worden te combineren met het deelwoord van het werkwoord dat in het passief gebruikt moet worden. Dat deelwoord, dat formeel volkomen gelijk is aan een voltooid deelwoord, wordt op grond van zijn functie passief deelwoord genoemd. (…) De voltooide tijd van het passief bestaat uit een vorm van het hulpwerkwoord zijn, gecombineerd met het passief deelwoord van het zelfstandig werkwoord. Voorbeelden van passieve zinnen in de voltooide tijd zijn de (b)-zinnen uit de volgende reeks: (5a) Ze hebben de auto rood gespoten. (5b) De auto is rood gespoten. (…) In de (b)-zinnen [hoort het] (passieve) deelwoord gespoten […] slechts schijnbaar bij het hulpwerkwoord zijn. (…) Zijn kan beschouwd worden als hulpwerkwoord van tijd bij het voltooid deelwoord geworden: (5c) De auto is rood gespoten [geworden]. (…) In de standaardtaal wordt geworden echter gewoonlijk niet uitgedrukt. Toch kan men weleens zinnen aantreffen als de volgende: (9) Zoals u weet is over die maatregelen indertijd heel lang en erg moeizaam onderhandeld geworden. (10) Die beslissing is na rijp beraad genomen geworden. (11) Zodra de eerste gouden griffel er was, is hij natuurlijk omarmd geworden door de truttigheid van het Nederlandse kinderboekenwezen. Het al dan niet gebruiken van geworden zou ingegeven kunnen zijn door de wens om een zeker nuanceverschil tot uitdrukking te brengen. Toevoeging van geworden kan de zin immers weer meer het karakter van een 'dynamisch passief' geven (passieve zinnen met zijn zijn op zich veeleer 'statisch'; (…)). Ook heeft het gebruik van geworden door zijn overbodigheid iets omslachtigs. Hierdoor is het in bepaalde situaties juist weer bruikbaar als stilistische variant. [p. 1403] (…) In de voltooide tijden blijft (het voltooid deelwoord van) worden in de regel achterwege, zodat de passieve constructie dan enkel uit een vorm van het hulpwerkwoord (van tijd) zijn en een passief deelwoord bestaat, bijv. (het teken '[-]' komt in de plaats van het niet-uitgedrukte geworden): (4) Het voorstel van de minister is met meerderheid van stemmen (door de Kamer) aangenomen [-].
Taalboek Nederlands (2003), p. 150 Het passief komt in dezelfde tijden van de aantonende wijs voor als het actief. Het wordt gevormd met het voltooid deelwoord en het presens of imperfectum van het hulpwerkwoord van het passief worden in de onvoltooid tegenwoordige of onvoltooid verleden tijd of van zijn in de voltooid tegenwoordige of voltooid verleden tijd. In de toekomende tijden staat het presens of imperfectum van zullen voor worden in de onvoltooide tijden en voor zijn in de voltooide tijden gevolgd door het voltooid deelwoord. De voltooide tijden met zijn plus een voltooid deelwoord zijn in feite te beschouwen als ellipsen voor zijn geworden plus voltooid deelwoord. Het niet-weglaten van geworden is in de regel regionaal, behalve natuurlijk bij het voltooid deelwoord van het koppelwerkwoord worden.
Correct Taalgebruik (2006), p.94 In de volgende zinnen hoort 'geworden' niet te worden gebruikt.
-          Het overleg met de vakbonden is gisteren met succes afgesloten.
-          De loonsverhoging is nog niet uitbetaald.