Taaladvies.net
Gerechterlijke / gerechtelijke / rechtelijke / rechterlijke dwaling
Vraag
Wat is juist: een rechterlijke dwaling, een gerechterlijke dwaling, een rechtelijke dwaling of een gerechtelijke dwaling?
Antwoord
Zowel een rechterlijke dwaling als een gerechtelijke dwaling is mogelijk. Een rechterlijke dwaling is een dwaling van een rechter of het rechtswezen, een gerechtelijke dwaling is een dwaling van het gerecht. Fout is gerechterlijke dwaling. Gerechterlijk is een contaminatie van rechterlijk en gerechtelijk.
Rechtelijk bestaat wel, maar niet in combinatie met dwaling. Rechtelijk betekent volgens het recht, zoals in 'iets rechtelijk bezitten', of betrekking hebbende op het recht zoals in 'geschillen van rechtelijke aard'. Die betekenis heeft het ook in samenstellingen als burgerrechtelijk, strafrechtelijk, staatsrechtelijk enzovoort.
Toelichting
Van Dale en Verschueren geven beide een gerechtelijke dwaling. Gerechtelijk betekent dan volgens Van Dale 'van het gerecht uitgaand, daardoor verricht'. Rechterlijk heeft volgens Van Dale de betekenis 'behorend tot, eigen aan, betrekking hebbend op een rechter, het rechtswezen of de rechtsbedeling'. Ook een rechterlijke dwaling (een 'dwaling van een rechter of het rechtswezen') is dus denkbaar. Correct Taalgebruik geeft een rechterlijke dwaling, met de verklaring 'betrekking hebbend op de rechter, op de rechtspleging'.
Uit de woordenboeken blijkt niet altijd duidelijk waar gerechtelijk moet worden gebruikt en waar rechterlijk (in de betekenis 'betrekking hebbend op het rechtswezen'): zo geven Van Dale en Correct Taalgebruik een gerechtelijk onderzoek, maar Verschueren een rechterlijk onderzoek. Van Dale geeft zowel een gerechtelijk vonnis als bij rechterlijk vonnis en zowel een gerechtelijke beslissing als iets rechterlijk beslissen. Gebruikelijk is ook een gerechtelijk arrondissement.
Zie ook
Naslagwerken
|
gerechtelijk |
rechtelijk |
rechterlijk |
|
| Grote Van Dale (2005) |
1 van het gerecht uitgaan, daardoor verricht (...) 2 betrekking hebbend op het gerecht (...) 3 voor het gerecht, in rechte geschiedend |
1 in overeenstemming met, volgens het recht (...) 2 betrekking hebbend op het recht |
behorend tot, eigen aan, betrekking hebbend op een rechter, het rechtswezen of de rechtsbedeling |
| Van Dale Hedendaags Nederlands (1996) |
0.1 van het gerecht uitgaand (...) 0.2 betr. hebbend op het gerecht |
0.1 volgens het recht 0.2 betr. hebbend op het recht |
0.1 betr. hebbend op een rechter of het rechtswezen |
| Wolters-Koenen (1996) |
1 op het gerecht betrekking hebbend (...) 2 in rechte geschiedende (...) 3 betreffende het gerecht |
wettig, juridisch |
vd rechters, vh rechtswezen |
| Kramers (1996) |
het gerecht betreffend; voor of vanwege het gerecht |
van, volgens het recht |
van, door de rechter |
| Verschueren (1996) |
1. op het gerecht betrekking hebbend, bij het gerecht optredend (...) 2. voor het gerecht, in rechten (geschiedend) (...) 3. Bij de behandeling van rechtszaken toegepast |
volgens of in verband met het recht |
van, eigen aan, volgens, betreffende de rechter(s) of het recht |
|
Correct Taalgebruik (1997) , p. 76, 171 |
'Gerechterlijk' is een contaminatie van gerechtelijk en rechterlijk. Deze woorden hebben elk een eigen betekenis. Gerechtelijk betekent: uitgaande van het gerecht, behorend tot het gerecht. |
Rechtelijk komt vooral in samenstellingen voor en betekent dan: betrekking hebbende op een bepaalde rechtstak. |
Rechterlijk betekent: betrekking hebbend op de rechter, op de rechtspleging. |
|
Woordenboek correct taalgebruik (1994) , p. 107, 251 |
gerechterlijk: gerechtelijk |
- |
rechterlijk: een ~ dossier, gerechtelijk |
|
ABN-gids (1996) , p. 178 |
gerechterlijk, gerechtelijk |
- |
rechterlijk: rechterlijke gevolgen, gerechtelijke |
|
Taalwijzer (1998) , p. 137, 277 |
gerechtelijk betekent: van het gerecht uitgaande, betrekking hebbend op het gerecht; bijv. een gerechtelijk onderzoek. |
- |
rechterlijk betekent: behorend tot, eigen aan, betrekking hebbend op een rechter, het rechtswezen (mét -r dus). |
|
Prisma Stijlboek (1993) , p. 110 |
gerechtelijk/rechte(r)lijk (...) Bij deze woorden bestaat de kans dat er een r voor het achtervoegsel -lijk komt die er niet hoort. Men dient zich in deze gevallen steeds af te vragen, of men te maken heeft met een afleiding van recht, eventueel gerecht, of van rechter. gerechtelijk door of voor het gerecht. |
rechtelijk volgens het recht |
rechterlijk van of door de rechter |
