Officiële spelling Nederlandse Taalunie

Gedaan / voorbij

Vraag

Is gedaan correct gebruikt in de volgende zin: Toen de wedstrijd gedaan was, liep het stadion snel leeg?

Antwoord

Ja, gedaan in de betekenis 'voorbij, afgelopen' is standaardtaal in België. Standaardtaal in het hele taalgebied is bijvoorbeeld voorbij, afgelopen of geëindigd.  

Toelichting

Om uit te drukken dat een gebeurtenis, handeling of activiteit voorbij of afgelopen is, wordt in de standaardtaal in België vaak gedaan in combinatie met het werkwoord zijn gebruikt. Zeker in de spreektaal is dat heel gewoon.

(1a) De vergadering was vroeger gedaan dan gewoonlijk. [standaardtaal in België]

(2a) Het feest is gedaan, nu allemaal zo snel mogelijk naar huis! [standaardtaal in België]

(3a) De school van Amelie is gedaan om halfvier. [standaardtaal in België]

(4a) Ik kan niet wachten tot de winter gedaan is. [standaardtaal in België]

Standaardtaal in het hele taalgebied zijn onder andere afgelopen, uit, om, voorbij zijn.

(1b) De vergadering was vroeger afgelopen dan gewoonlijk.

(2b) Het feest is afgelopen, nu allemaal zo snel mogelijk naar huis!

(3b) De school van Amelie is uit om halfvier.

(4b) Ik kan niet wachten tot de winter voorbij is.

Ook om uit de drukken dat een handeling voltooid is, wordt in de standaardtaal in België soms gedaan hebben of zijn gebruikt. Standaardtaal in het hele taalgebied zijn klaar, beëindigd, voltooid, af zijn.

(5a) Als je gedaan hebt met de strijk, mag je de woonkamer stofzuigen. [standaardtaal in België]

(5b) Als je klaar bent met de strijk, mag je de woonkamer stofzuigen.

(6a) Als de werkzaamheden aan de ringweg gedaan zijn, zal de ochtendspits hopelijk vlotter verlopen. [standaardtaal in België]

(6b) Als de werkzaamheden aan de ringweg voltooid zijn, zal de ochtendspits hopelijk vlotter verlopen.

De combinaties gedaan zijn met en gedaan met zijn wel standaardtaal in het hele taalgebied.

(7) Het moet nu maar eens gedaan zijn met dat gezeur!

(8) Ik ben blij dat het eindelijk gedaan is met roken in cafés.

(9) Gedaan met de sneeuwpret, morgen gaat het dooien!

(10) Hij ligt al drie weken in een coma; ik vrees dat het met hem gedaan is.

Bronnen

VRT.Taalnet. Gedaan hebben. Geraadpleegd op 6 februari 2013 via http://www.vrt.be/taal/gedaan-hebben.

Naslagwerken

 

gedaan

Grote Van Dale (2005)

1 geëindigd, afgelopen, uit (…) 2 verricht, klaar

Van Dale Hedendaags Nederlands (2006)

het is gedaan met [de pret] afgelopen

Koenen (2006)

2 afgelopen, geëindigd: het is ~ met mij

Woordenboek Correct Taalgebruik (2004), p. 91

[wordt afgekeurd] we hebben -, we zijn klaar; mijn werk is -, af, klaar; de winter is -, voorbij; de les is -, uit; de school is -, uit; de vergadering is -, afgelopen, geëindigd; dat moet – zijn, uit, afgelopen zijn

Correct Taalgebruik (2006), p. 86

is niet (meer) gangbaar in sommige zegswijzen die aangeven dat iets voorbij, beëindigd, voltooid is. (...)

Stijlboek VRT (2003), p. 94

[bij gedaan zijn, wordt afgekeurd] Algemeen Nederlands zijn: afgelopen, voorbij, uit zijn.
Niet: *Als het Chinees klokje bloeit, is de winter gedaan.
Wel: *Als het Chinees klokje bloeit, is de winter voorbij.

Niet:*Het moet gedaan zijn met al die onzin.

Wel: Het moet afgelopen zijn met al die onzin.

Vlaams-Nederlands woordenboek (2003)

ik heb gedaan, ik ben klaar
iets is gedaan, iets is voorbij, afgelopen, uit
de les is gedaan, de les is uit
dat moet nu gedaan zijn, dat moet nu afgelopen zijn

Het Witte Woordenboek Nederlands (2007)

BN klaar, af, voorbij, uit (…) BN het moet nu maar eens ~ zijn (met iets) afgelopen, uit zijn – BN met iets ~ maken aan iets een einde maken – BN met iets ~ hebben klaar zijn

Prisma Handwoordenboek Nederlands (2009)

BN, spreektaal ~ zijn klaar, af, voorbij zijn – BN de school is al ~ uit – BN het moet nu maar eens ~ zijn (met iets) afgelopen, uit zijn