Officiële spelling Nederlandse Taalunie

Eenmaal (dat) / eens (dat)

Vraag

Zijn eenmaal/eenmaal dat en eens/eens dat correct in een zin als Eenmaal/eenmaal dat/eens/eens dat de tekst is afgewerkt, kan hij worden afgedrukt?

Antwoord

Eenmaal is in dergelijke contexten standaardtaal in België. Wat eens in dergelijke contexten betreft, is het onduidelijk of we het tot de standaardtaal in België kunnen rekenen. De combinaties eens dat en eenmaal dat zijn geen standaardtaal. Standaardtaal in het hele taalgebied zijn in elk geval zodra, als en wanneer.

Toelichting

Eenmaal is een bijwoord en heeft in de standaardtaal de betekenis 'een keer, op één tijdstip in het verleden of de toekomst'.

(1) In het begin is schaatsen moeilijk, maar als je het eenmaal te pakken hebt, is het een koud kunstje.

(2) Piet zal nog eenmaal laten zien dat hij goed kan jongleren.

In de standaardtaal in België kan eenmaal ook gebruikt wordt als voegwoord, met de betekenis 'zodra', 'wanneer'.

(3) Eenmaal de goedkeuring is gegeven, kan er geen beroep meer worden aangetekend. [standaardtaal in België]

(4) Eenmaal de nodige adviezen zijn ingewonnen, kan de werkgroep weer aan de slag. [standaardtaal in België]

Daarnaast worden in België ook eens en eens dat en eenmaal dat als voegwoord, respectievelijk voegwoordelijke uitdrukking gebruikt. Eens wordt in België in dergelijke gevallen zelfs veelvuldig gebruikt, ook door veel standaardtaalsprekers. Toch is er een niet te verwaarlozen groep taalgebruikers die het woord dan afkeurt. Het is daarom vooralsnog niet duidelijk of eens, als voegwoord, tot de standaardtaal in België gerekend kan worden. Voor de combinaties eens dat en eenmaal dat is de afkeuring in België veel sterker, zodat het duidelijk is dat ze geen standaardtaal zijn.

(5) Eens de goedkeuring is gegeven, kan er geen beroep meer worden aangetekend. (in België, status onduidelijk)

(6) Eens dat de nodige adviezen zijn ingewonnen, kan de werkgroep weer aan de slag. (in België, geen standaardtaal)

(7) Eenmaal dat je een diploma hebt, ben je gelanceerd. (in België, geen standaardtaal)

Standaardtaal in het hele taalgebied zijn de voegwoorden zodra, als en wanneer.

Zie ook

Elke keer als / dat
Telkens / telkens als
Van zodra / zodra

Naslagwerken

eenmaal (dat)
Grote Van Dale (2005) (bw. van frequentie) 3 ter aanduiding dat een zaak haar beslag gekregen heeft (…); eenmaal dat [leenvertaling van Fr. une fois que], zodra
Van Dale Hedendaags Nederlands (2006) [vw.] 1 (Belg., niet alg.) zodra, als eenmaal
Correct Taalgebruik (2006), p. 71 Eenmaal is een bijwoord, geen voegwoord. Het kan geen zin inleiden waarin een voorwaarde wordt geformuleerd. Het kan wel als bijwoord in dergelijke zinnen worden gebruikt. - Als de voorwaarden vervuld zijn, komt u voor een uitkering in aanmerking (…) Correct is wel een constructie met beknopte bijzin: - Eenmaal geslaagd, nodigt het bedrijfsleven ze wel uit op een gesprek.
Woordenboek correct taalgebruik (2004), p. 75 [bij eenmaal, wordt afgekeurd] - (dat) hij er is, zodra hij er is, als hij er - is
Taalwijzer (1998), p. 114 Niet correct is de constructie: eenmaal, eens dat + bijzin (vgl. Fr. une fois que). Wij zeggen: wanneer, toen, als… eenmaal; of: eens of eenmaal + beknopte bijzin.
Stijlboek VRT (2003), p. 78 [bij eenmaal dat / eens dat, wordt afgekeurd] Leenvertaling uit het Frans.
Vlaams-Nederlands woordenboek (2003) in België ook als voegwoord -          eenmaal (dat) het vakantie is, zodra het vakantie is, als het eenmaal vakantie is -          eenmaal ik op vakantie ben, zodra/als ik op vakantie ben

 

eens (dat)
Grote Van Dale (2005) 5 (…) een keer, vooral ter versterking, (Belg.N., niet alg.) eens dat [leenvertaling van Fr. une fois que], als, toen eenmaal
Van Dale Hedendaags Nederlands (2006) 1 (Belg., niet alg.) zodra, als eenmaal
Kramers (2000) III voegw ZN als, zodra
Correct Taalgebruik (2006), p. 72 Het bijwoord eens kan geen zin inleiden waarin een voorwaarde wordt geformuleerd. Fout is dus: Eens het besluit genomen, kon met de bouw worden begonnen. Wel: - Zodra het besluit was genomen, kon met de bouw worden begonnen.
Woordenboek correct taalgebruik (2004), p. 75 [bij eens] - (dat) hij begint, zodra hij begint, als hij eenmaal begint, als hij er eenmaal mee begint
Taalwijzer (1998), p. 114 Niet correct is de constructie: eenmaal, eens dat + bijzin (vgl. Fr. une fois que). Wij zeggen: wanneer, toen, als… eenmaal; of: eens of eenmaal + beknopte bijzin.
Stijlboek VRT (2003), p. 78 [bij eenmaal dat / eens dat, wordt afgekeurd] Leenvertaling uit het Frans.
Vlaams-Nederlands woordenboek (2003) in België ook gebruikt als voegwoord -          eens (dat) hij, zodra hij, als hij eenmaal -          eens de regenbui voorbij, na de regenbui, als de regenbui voorbij is