Taaladvies.net
Deze schoenen passen mij niet / Ik pas deze schoenen niet
Vraag
Mag je zeggen Ik pas deze schoenen niet als je bedoelt dat de schoenen niet goed om de voet sluiten?
Antwoord
Nee. Uitsluitend de formulering Deze schoenen passen mij niet is dan goed.
Toelichting
In de zin Deze schoenen passen mij niet is schoenen het onderwerp en mij het ondervindend voorwerp. Veel werkwoorden die een gevoel uitdrukken krijgen een ondervindend voorwerp. Vergelijk een zin als: Deze opmerkingen lijken mij ongepast.
Taalgebruikers hebben echter soms de neiging om schoenen op te vatten als lijdend voorwerp en mij te veranderen in een onderwerp: ik. Wij hebben de indruk dat vooral de jongere generatie vaak deze opvatting in praktijk brengt.
De zin: Ik pas deze schoenen niet is overigens wel correct Nederlands, maar betekent wat anders, namelijk 'Ik ga niet uitproberen of deze schoenen mij passen'. Dit werkwoord passen is in tegenstelling tot het eerder besprokene overgankelijk.
Twee andere voorbeelden:
(1) Die hoed past mij op geen stukken na.
(2) Ik zal die rare hoed eens even passen.
De betekenis van (1) is dat de hoed minstens een maat te groot of te klein is. De betekenis van (2) is dat de 'ik' die rare hoed zal opzetten om te kijken of hij past.
Bijzonderheid
Het onovergankelijke passen kan ook de betekenis 'overeenstemmen' hebben. Bijvoorbeeld:
(3) Die rok en die blazer passen fantastisch bij elkaar.
Een derde betekenis van het onovergankelijke passen is 'op z'n plaats zijn', 'betamen'. Bijvoorbeeld:
(4) Het past hem niet bij die gelegenheid het woord te voeren.
Zie ook
Congruentieproblemen met een als onderwerp gevoeld meewerkend voorwerp (algemeen)
Mankeren (ik mankeer / mij mankeert niets)
Betreuren (mij betreurt / ik betreur)
Naslagwerken
ANS (1997), p. 1166; Handboek Verzorgd Nederlands (1996), p. 157; Schrijfwijzer (1995), p. 102, 106; Grote Van Dale (2005); WNT
