U bent hier: taalunieversum » taaladvies

Collega's-professoren / collega-professoren

Antwoord

Beide zijn mogelijk.

Toelichting

Bij tweeledige (zogenaamde copulatieve) samenstellingen die een functie en/of een beroep aanduiden, is de meervoudsvorm afhankelijk van de vraag of de leden al dan niet gelijkwaardig zijn.

Als de leden gelijkwaardig zijn (bijvoorbeeld rechter-commissaris, dichter-schilder, d.i. respectievelijk iemand die zowel rechter als commissaris, iemand die zowel dichter als schilder is), krijgen ze allebei een meervoudsuitgang: rechters-commissarissen, dichters-schilders.

Zijn de leden niet gelijkwaardig in die zin dat een van beide als nadere bepaling bij het andere fungeert, dan krijgt alleen het kernwoord een meervoudsuitgang. Bij samenstellingen met twee zelfstandige naamwoorden is dat in de regel het tweede lid. De betekenis van de samenstelling is dan 'een soort x'. Voorbeelden zijn leerling-verpleegkundige ('een verpleegkundige in opleiding'), kandidaat-notaris ('een notaris in opleiding') en aspirant-lid ('iemand die nog geen volwaardig lid is'), met als meervoud resp. leerling-verpleegkundigen, kandidaat-notarissen, aspirant-leden.

In sommige gevallen echter is meer dan een interpretatie mogelijk, met het gevolg dat in de praktijk ook meer dan een meervoud voorkomt. Vat men een geval als collega-professor op als een samenstelling met gelijkwaardige leden, dan ligt het meervoud collega's-professoren voor de hand, bijvoorbeeld als aanduiding van collega's binnen eenzelfde faculteit of binnen eenzelfde vakgebied. Het eerste lid kan ook opgevat worden als een nadere bepaling van het tweede, bijvoorbeeld ter onderscheiding van professoren die niet als collega gelden. Dan is het meervoud collega-professoren (met accent op het eerste lid) te verdedigen. Op een overeenkomstige wijze kunnen medewerkers van een afdeling of sectie Nederlands elkaar aanspreken met beste collega's-neerlandici, terwijl diezelfde medewerkers ter onderscheiding van vakgenoten elders als collega-neerlandici aangeduid kunnen worden.

Een ander voorbeeld is priester-arbeider ('iemand die tegelijk priester en arbeider is'). Van Dale geeft hierbij het meervoud priesters-arbeiders vanwege de gelijkwaardigheid van de leden. De ANS daarentegen spreekt van een uitzondering en vermeldt priester-arbeiders als meervoud, wat lijkt te impliceren dat priester als een nadere bepaling van het kernwoord arbeider op te vatten is.

Bij getuige-deskundige geven de Schrijfwijzer en Van Dale als meervoud alleen maar getuige-deskundigen, ook al lijkt er verschil van mening te bestaan over de betekenisverhouding tussen de leden. De Schrijfwijzer vat deskundige op als kern, terwijl uit de betekenisomschrijving in Van Dale op te maken valt dat getuige de kern is (zo ook de ANS, die evenwel geen meervoud vermeldt).

Zie ook

Advocaat-generaals / advocaten-generaal
Collegae / collega's
Processen-verbalen / procesverbalen / processen-verbaal
Minister-presidenten / ministers-president / ministers-presidenten
Tolk-vertalers / tolken-vertalers; vertaler-tolken / vertalers-tolken

Naslagwerken

ANS (1997), p. 165-166 en 687-688; Correct Taalgebruik (1997), p. 125; Ik schrijf zonder fouten (1996), p. 114 en 135; Schrijfwijzer (1995), p. 115; Grote Van Dale (2005); Woordenlijst (2005)