Officiële spelling Nederlandse Taalunie

Ervoor waken dat / ervoor waken dat niet

Vraag

Gebruik je het ontkennende woord niet in de volgende zin: We moeten ervoor waken dat het drinkwater (niet) vervuild raakt?

Antwoord

Ervoor waken dat is standaardtaal in Nederland. Het is een vrij formele en bovendien dubbelzinnige constructie: ze kan ontkennend ('ervoor zorgen dat niet') of bevestigend ('ervoor zorgen dat') worden opgevat. Eenduidige alternatieven zijn bijvoorbeeld ervoor zorgen dat, erop letten dat, voorkomen dat en beletten dat. Die combinaties zijn standaardtaal in het hele taalgebied.

Toelichting

Ervoor waken dat is standaardtaal in Nederland. Deze combinatie komt vooral voor in formeel taalgebruik. Het is een lastige constructie, omdat ze op twee manieren geïnterpreteerd kan worden. Daardoor kan het verwarrend zijn wat precies bedoeld is.

Voor veel taalgebruikers heeft ervoor waken op zichzelf al een ontkennende betekenis. Het betekent dan 'ervoor zorgen dat niet', 'voorkomen dat', 'beletten dat'.

(1a) Dit systeem waakt ervoor dat het personeelsbudget wordt overschreden. [standaardtaal in Nederland] ('voorkomen dat')

Andere taalgebruikers interpreteren ervoor waken dat als 'ervoor zorgen dat, erop toezien dat'.

(1b) Dit systeem waakt ervoor dat het personeelsbudget niet wordt overschreden. [standaardtaal in Nederland] ('ervoor zorgen dat, erop toezien dat')

(2a) We moeten ervoor waken dat de besparingen geen negatieve impact hebben op de kwaliteit van onze research. [standaardtaal in Nederland] ('ervoor zorgen dat, erop toezien dat')

(3a) De architect zal ervoor waken dat de eigenheid van het landhuis bewaard blijft. [standaardtaal in Nederland] ('ervoor zorgen dat, erop toezien dat')

Om de dubbelzinnigheid van ervoor waken dat te vermijden, kan – afhankelijk van wat bedoeld is – een van de volgende alternatieven gebruikt worden: ervoor zorgen dat (niet), erop toezien dat (niet), erop letten dat (niet) of voorkomen dat, verhinderen dat, beletten dat. Die combinaties zijn bovendien minder formeel dan ervoor waken dat.

(1c) Dit systeem zorgt ervoor dat het personeelsbudget niet wordt overschreden.

(2b) We moeten verhinderen dat de besparingen een negatieve impact hebben op de kwaliteit van onze research.

(3b) De architect zal erop letten dat de eigenheid van het landhuis bewaard blijft.

Een verwante uitdrukking, is erover waken dat. Die betekent 'erop toezien dat', 'ervoor zorgen dat'. Deze ook wat formele uitdrukking is standaardtaal in het hele taalgebied, maar is gebruikelijker in België dan in Nederland.

(1d) Dit systeem waakt erover dat het personeelsbudget niet wordt overschreden.

(2c) We moeten erover waken dat de besparingen geen negatieve impact hebben op de kwaliteit van onze research.

(3c) De architect zal erover waken dat de eigenheid van het landhuis bewaard blijft.

Zie ook

Waken over / zorg dragen voor

Bronnen

Onze Taal. Ervoor waken dat iets (niet) gebeurt. Geraadpleegd op 30 april 2013 via http://www.onzetaal.nl/taaladvies/advies/ervoor-waken-dat-iets-niet-gebeurt .

Naslagwerken

 

erover waken dat

ervoor waken dat

Grote Van Dale (2005)

[bij waken] (alg. Belg. N.) erover waken dat …, zorgen dat …

[bij waken] 3 toezien dat aan de in een bepaling genoemde persoon of zaak geen schade geschiedt, het oog houden (…) (form.) ervoor waken dat …, erop toezien dat het genoemde niet gebeurt: er moet voor gewaakt worden, dat men het toegekend krediet overschrijdt;
ervoor waken dat …,
(w.g.) ertegen waken dat … (gevolgd door een negatief bw.), er zorg voor dragen dat …: ik zal ervoor waken dat het elftal niet op zijn lauweren gaat rusten (NRC) 

Van Dale Hedendaags Nederlands (2006)

[bij waken over] 1 het oog houden op, toezien, syn. letten op

[bij waken voor] 1 voorkomen dat het genoemde gebeurt – ervoor waken1 dat

Koenen (2006)

-

[bij waken] (…) 3 erop toezien dat iets niet gebeurt, gaat gebeuren: ervoor ~ dat de bodem wordt verontreinigd 4 er zorg voor dragen dat iets gaat gebeuren: ervoor ~ dat hij geen onberaden stappen doet

Woordenboek Correct Taalgebruik (2004), p. 314

[bij waken, wordt afgekeurd] erop, erover – dat, erop toezien, ervoor zorgen dat, er zorg voor dragen dat … - WEL: over iets –.

-

Correct Taalgebruik (2006), p. 307

[bij waken] Men kan waken bij een zieke, waken over de gezondheid van kinderen en ervoor waken dat geen misbruik wordt gemaakt van een regeling.

[bij waken] Men kan waken bij een zieke, waken over de gezondheid van kinderen en ervoor waken dat geen misbruik wordt gemaakt van een regeling. Gebruikelijker dan waken voor zijn wendingen als ervoor zorgen, erop toezien, er zorg voor dragen.

Taalwijzer (2000), p. 372

-

waken voor iets = erop toezien dat iets gebeurt, behoeden

Schrijfwijzer (2012), p. 332

-

4 Deze afdeling waakt ervoor dat wij onze milieunormen niet overschrijden. (…) Zin 4 met waken is een probleemgeval. Dit werkwoord betekent 'toezien op' (hier waakt de hond) en ook 'erop toezien dat iets niet gebeurt'. Meestal wordt ervoor waken geïnterpreteerd met een negatief betekeniselement; daarom moet ook in deze zin niet weg.

Vlaams-Nederlands woordenboek (2003)

-

Erop/ervoor waken dat ervoor zorgen dat, erop letten dat

Prisma Handwoordenboek Nederlands (2009)

[bij waken] BN, schrijftaal erover ~ dat, erop toezien dat

-