Officiële spelling Nederlandse Taalunie

Geraken / raken

Vraag

Is geraken correct in deze zin: De leerlingen geraakten in paniek?

Antwoord

Ja, maar geraken is alleen standaardtaal in België. Standaardtaal in het hele taalgebied is in paniek raken.

Toelichting

Geraken wordt veelvuldig gebruikt in België in de betekenis 'erin slagen ergens te komen' of 'in een zekere toestand komen'. Het is als standaardtaal in België te beschouwen.

(1a) Weet iemand hoe je snel hogerop kan geraken? [standaardtaal in België]

(2a) In de winter hebben veel vogels het moeilijk om aan voedsel te geraken. [standaardtaal in België]

(3a) Veel vacatures geraken moeilijk ingevuld. [standaardtaal in België]

(4a) 'Ik geraak moeilijk in slaap sinds ik niet meer sport', zei Jean-Marie. [standaardtaal in België]

(5a) Na een echtscheiding geraken wel meer mannen aan lagerwal. [standaardtaal in België]

(6a) Als iemand in het zwembad bewusteloos geraakt, moet je hem onmiddellijk naar de kant brengen. [standaardtaal in België]

(7a) Drie brandweerlieden geraakten gewond bij de brand. [standaardtaal in België]

Om de betekenis 'ergens, of in een zekere toestand komen' weer te geven, kunnen we in de standaardtaal in het hele taalgebied onder meer komen, worden of raken gebruiken.

(1b) Weet iemand hoe je snel hogerop kan komen?

(2b) In de winter hebben veel vogels het moeilijk om aan voedsel te komen.

(3b) Veel vacatures worden moeilijk ingevuld.

(4b) 'Ik val moeilijk in slaap sinds ik niet meer sport', zei Jean-Marie.

(5b) Na een echtscheiding raken wel meer mannen aan lagerwal.

(6b) Als iemand in het zwembad bewusteloos raakt, moet je hem onmiddellijk naar de kant brengen.

(7b) Drie brandweerlieden raakten gewond bij de brand.

Bijzonderheid

Het voltooid deelwoord van zowel raken als geraken is geraakt. In de voltooide tijden is er dus geen onderscheid tussen raken en geraken.

(8) Toen ze de soldaten aan de grenspost zagen, zijn ze in paniek geraakt.

Bronnen

Hendrickx, R. Geraken*. Geraadpleegd op 22 april 2012 via http://www.vrt.be/taal/geraken .

Naslagwerken

raken

geraken

Grote Van Dale (2005) 3 (is geraakt) in een toestand of tot een handeling komen als in de bepaling wordt uitgedrukt, geraken tot –, vallen

de vakantie raakt ten einde; de locomotief raakte uit het spoor; aan de drank raken; in ongunst raken; met elkaar in oorlog raken; in de mode raken; in twist raken; in verlegenheid, in de war, uit zijn gewone doen raken

1 (arch.) zonder opzet ergens komen, syn. raken: hij geraakte in het water

2 (arch., Belg. N., niet alg.) erin slagen ergens te komen, syn. raken: na veel moeite geraakten wij in de zaal

3 (arch., Belg. Ned., niet alg.) ongemerkt in zekere toestand komen, syn. raken: hij geraakte in moeilijkheden; in onbruik (ge)raken

4 erin slagen in zekere toestand te komen: hij wist tot eer en aanzien te geraken; eindelijk is hij achter het geheim geraakt

Van Dale Hedendaags Nederlands (2006)

1 In de genoemde positie of toestand komen, syn. geraken, treden

Op de achtergrond raken; van zijn apropos raken; in de ban raken van iem. of iets; defect raken; gewond raken

1 (form.) raken

Verschueren (1996)

B. 1  zonder opzet ergens of in een bepaalde toestand komen: in het water, aan de drank -; in moeilijkheden, verlegenheid -; in onbruik -; buiten zichzelf - van woede 2 erin slagen ergens of in een bepaalde toestand te komen : tot aanzien, eer, fortuin -; achter een geheim -

in een bepaalde toestand komen, raken

Koenen (2006)

5 geraken tot: slaags ~ met de vijand; aan het praten ~; van zijn stuk ~; aan de drank ~; uit de mode ~

(form.) raken; ergens of in zekere toestand komen: in moeilijkheden ~

Kramers (2000)

3 geraken, in een of andere toestand komen: in brand ~; in oorlog ~; in moeilijkheden ~; slaags ~

Inz ZN in een toestand komen, raken: in drift ~, in moeilijkheden ~; aan iem., iets ~ in zijn bezit krijgen, bemachtigen; af, klaar ~ klaarkomen, voltooid geraken

Woordenboek correct taalgebruik (2004), p. 97

-

[wordt afgekeurd] klaar -, gereedkomen, klaarraken, klaarkomen; daar geraakt hij niet, zover raakt, komt hij niet; op straat -, arm worden; dichterbij -, komen

Taalwijzer (1998), p. 275

is couranter dan het wat archaïsche geraken

 -

Stijlboek VRT (2003), p. 97

-

Verouderd en formeel. Algemeen Nederlands is: raken, komen.

Niet: *Ik geraak niet door m'n werk.

Wel: Ik kom niet door m'n werk (heen).

Niet: *Hij geraakte helemaal buiten adem.

Wel: Hij raakte helemaal buiten adem.

Vlaams-Nederlands woordenboek (2003)

-

In België vaak voor: raken

- ergens aan geraken, aan iets geraken, iets te pakken krijgen, iets bemachtigen

Het Witte Woordenboek Nederlands (2007)

Geraken, in een of andere toestand komen: in brand ~ , in oorlog ~, in moeilijkheden

Vooral BN in een toestand komen, raken: in drift ~, in moeilijkheden ~