Taalunieversum

Nederlandse Taalunie

Taaladvies.net

U bent hier: taalunieversum » taaladvies

Uitzaaien / zich uitzaaien

Vraag

Wat is juist: De kankercellen zijn niet uitgezaaid of De kankercellen hebben zich niet uitgezaaid?

Antwoord

Beide zinnen zijn correct.

Toelichting

Het werkwoord (zich) uitzaaien heeft hier de medische betekenis ‘zich verspreiden (naar andere delen van het lichaam), metastaseren’. In die betekenis was oorspronkelijk alleen het wederkerige zich uitzaaien juist. In de voltooide tijd wordt zich uitzaaien vervoegd met hebben.

(1a) Alles hangt af van de snelheid waarmee de tumor zich uitzaait.

(2a) Bij 5 procent heeft de kanker zich dan al uitgezaaid.

Tegenwoordig wordt zich steeds vaker weggelaten. Ook het niet-wederkerend gebruik van uitzaaien is standaardtaal. Uitzaaien wordt in de voltooide tijd vervoegd met zijn.

(1b) Alles hangt af van de snelheid waarmee de tumor uitzaait.

(2b) Bij vijf procent is de kanker dan al uitgezaaid.

Bijzonderheid

Het werkwoord metastaseren ('zich door het lichaam verspreiden, zich uitzaaien') zelf heeft geen wederkerend voornaamwoord bij zich.

(3) We moeten oppassen dat de kankercellen niet metastaseren.

Zie ook

Onovergankelijk gebruik van overgankelijke werkwoorden (algemeen)

Irriteren / ergeren
 Wijzigen, veranderen
Zich beseffen / beseffen
 Zich bedenken / bedenken

Bronnen

Onze Taal 71 (2002), p. 318.

Naslagwerken

Geschiedenis van het Nederlands in de twintigste eeuw (1999), p. 138-144; Schrijfwijzer (2005), p. 167; Taalwijzer (2000), p. 54

 

 

 uitzaaien

Grote Van Dale (2005)

1 (overg.) over zekere oppervlakte zaaien, zaaiend verspreiden (…) 2 (wederk.) (med.) (van ziektekiemen of kwaadaardige weefselcellen) uit een haard zich verspreiden door het lichaam (meestal via bloed of lymfbaan) en nieuwe haarden (metastasen) vormen op andere plaatsen, syn. metastaseren

Van Dale Hedendaags Nederlands (2006)

[wk. ww. (…)] 1 (van ziektekiemen of kwaadaardige weefselcellen) zich vanuit een haard verspreiden door het lichaam

Verschueren (1996)

zaaiend gebruiken, strooien, verspreiden (…) Geneesk. zich -, zich door het lichaam verspreiden. Syn. metastaseren.

Koenen (2006)

 1 door zaaien verspreiden (…) 2 (van gezwellen) zich door het lichaam verspreiden: de gemeenste eigenschap van kanker is zijn neiging uit te zaaien

Kramers (2000)

 over een grote oppervlakte zaaien; zich ~ zich door het lichaam verspreiden (kanker)