Officiële spelling Nederlandse Taalunie

Zowel ... als ... als ...

Vraag

Kunnen aan een constructie met zowel ... als ... nieuwe leden worden toegevoegd?

Antwoord

Ja, aan een nevenschikking met zowel ... als ... kunnen met als nieuwe leden worden toegevoegd.

Toelichting

Nevenschikkingen met zowel ... als ... zijn twee- of meerledig. In het geval van een meerledige nevenschikking wordt als herhaald: Ik heb zowel Jan als Piet als Dirk gezien.

Binnen een nevenschikking met zowel ... als ... kunnen ook de voegwoorden en en of voorkomen. De voegwoorden en en of vormen dan een verbindend element bínnen de leden van de nevenschikking met zowel ... als ... Twee voorbeelden met en:

(1) Zowel Hans en Margriet als Piet en Ans zullen helpen.
(2) Zowel België en Nederland als Japan en Zuid-Korea wilden het wereldkampioenschap organiseren.

In zin (1) blijkt uit het gebruik van en dat Hans en Margriet een paar vormen, evenals Piet en Ans. In zin (2) horen België en Nederland bij elkaar, evenals Zuid-Korea en Japan. Als in de zinnen (1) en (2) drie keer als zou staan, zou het om vier afzonderlijke personen respectievelijk vier afzonderlijke landen gaan.

Een voorbeeld met of binnen de nevenschikking:

(3) Ik kom zowel dinsdagmiddag als woensdagochtend of woensdagmiddag op ziekenbezoek.

De ik-persoon in zin (3) komt op dinsdagmiddag op ziekenbezoek en daarnaast op woensdagochtend óf woensdagmiddag. In totaal komt de ik-persoon dus twee keer op ziekenbezoek. Als de ik-persoon op alle drie de genoemde dagdelen op ziekenbezoek zou komen, zou als gebruikt moeten worden in plaats van of: Ik kom zowel dinsdagmiddag als woensdagochtend als woensdagmiddag op ziekenbezoek.

In spreektaal komen verder nog constructies voor als Zowel vandaag, morgen als overmorgen - waarin het eerste als vervangen is door een komma - en Zowel vandaag als morgen en overmorgen - waarin en bedoeld is als als. Deze zinnen zijn echter niet voor iedereen aanvaardbaar. Ook de naslagwerken maken geen melding van deze constructies.

Bijzonderheid

Soms worden zowel en als niet van elkaar gescheiden: Vandaag zowel als morgen. Ook deze nevenschikking kan uitgebreid worden met het voegwoord als: Vandaag zowel als morgen als overmorgen. Daarnaast komt uitbreiding met en voor: Vandaag zowel als morgen en overmorgen. In dit verband is uitbreiding met en algemener dan in Zowel vandaag als morgen en overmorgen.

Zie ook

Zowel de politie als de brandweer zijn / is ter plaatse
Zowel de wethouders als de burgemeester is / zijn tegen het voorstel

Naslagwerken

ANS (1997), p. 1446 of online via de E-ANS, p. 1515-1516 of online