Officiële spelling Nederlandse Taalunie

Afdanken / ontslaan

Vraag

Is afdanken in de betekenis van 'ontslaan' correct?

Antwoord

Afdanken is standaardtaal in België in de betekenis 'ontslaan'. Standaardtaal in het hele taalgebied is ontslaan.

Toelichting

Afdanken komt in de standaardtaal in België voor in de betekenis 'ontslaan'. Ook het zelfstandig naamwoord afdanking in de betekenis 'ontslag' is standaardtaal in België. Afdanken en afdanking hebben voor veel taalgebruikers een negatievere gevoelswaarde dan ontslaan en ontslag. De bijgedachte is vaak: 'als niet meer bruikbaar of nuttig beschouwen'. Bovendien worden de woorden afdanken en afdanking vaak als informeler beschouwd dan ontslaan en ontslag. In Nederland zijn de woorden afdanken en afdanking ongewoon in de betekenissen 'ontslaan' en 'ontslag'.

(1a) Toen de directie van het staalbedrijf een aantal personeelsleden wilde afdanken, kreeg ze te maken met de vakbonden. [standaardtaal in België]

(2a) De Belgische bondscoach is afgedankt. [standaardtaal in België]

(3a) Het besparingsplan heeft geleid tot de afdanking van 24 personeelsleden. [standaardtaal in België]

(4a) De dertig onverwachte afdankingen bij de stadsdiensten deden de emoties hoog oplaaien. [standaardtaal in België]

Standaardtaal in het hele taalgebied zijn ontslaan en ontslag.

(1b) Toen de directie van het staalbedrijf een aantal personeelsleden wilde ontslaan, kreeg ze te maken met de vakbonden.

(2b) De Belgische bondscoach is ontslagen.

(3b) Het besparingsplan heeft geleid tot het ontslag van 24 personeelsleden.

(4b) De dertig onverwachte ontslagen bij de stadsdiensten deden de emoties hoog oplaaien.

Afdanken en afdanking zijn standaardtaal in het hele taalgebied in de betekenis 'buiten gebruik stellen'. Bijvoorbeeld kledingstukken en oude apparaten kunnen worden afgedankt; ze worden dan weggegooid of belanden op de schroothoop.

(5) De meeste bedrijven danken hun oude computersystemen met tegenzin af.

(6) Deze stoelen kunnen na afdanking volledig hergebruikt worden.

Naslagwerken

 

afdanken

ontslaan

Grote Van Dale (2005)

1 uit de dienst ontslaan

3 ontslag geven, niet langer in dienst houden

Van Dale Hedendaags Nederlands (2006)

1 afschaffen, afwijzen, ontslaan (…) syn. afserveren

1 (iem.) niet langer in dienst houden

Verschueren (1996)

1. (…) b. ontslaan, uit de dienst ontheffen (…) Syn. afscheid geven, afzetten. Tgst. aanwerven

3. de dienst, de betrekking opzeggen van (…) Syn. *afdanken

Koenen (2006)

1 uit de dienst ontslaan

1 ontheffen, vrijgeven (…) 2 niet langer in dienst houden, de betrekking opzeggen

Kramers (2000)

2 inz ZN ontslaan

vrijstellen; uit zijn dienst wegzenden of laten gaan

Woordenboek correct taalgebruik (2004), p. 8

(minder gebr. naast:) ontslaan

-

Vlaams-Nederlands woordenboek (2003)

personeel afdanken, personeel ontslaan

-

Het witte woordenboek Nederlands (2007)

vooral BN ontslaan

vrijstellen; uit zijn dienst wegzenden of laten gaan

Prisma Handwoordenboek Nederlands (2009)

vooral BN, spreektaal ontslaan

vrijstellen; uit zijn dienst wegzenden of laten gaan